جامعه‌شناسی تکوینی ظهور شعر نو فارسی و کُردی برمبنای نظریۀ کُنش پی‌یر بوردیو (مطالعۀ موردی: نیما یوشیج، عبدالله گوران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

10.30465/lir.2025.51317.1993
چکیده
شعر نو فارسی و‌ کُردی در یک دوره، شاهد دگرگونی و اصلاح بودند. نیما یوشیج و عبدالله گوران سردمداران شعر نو فارسی و کُردی (سورانی) محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر‌ با روشی تحلیلی- توصیفی تلاش می‌کند با استفاده از نظریۀ «کُنش» پی‌یر بوردیو، به بررسی میدان‌های ادبی، منش، سرمایه‌های متنوع و مرتبط با‌ کنشگران اجتماعی بپردازد و دلایل پیدا و پنهان ظهور شعر نو فارسی و کُردی را تحلیل کند. هدف پژوهش، کشف پیوند میان اوضاع سیاسی- اجتماعی، زندگی، رفتار و ساختارهای فکری و تأثیر آن‌ها بر تولید متن ادبی هرکدام از شاعران مذکور است. نتایج به دست‌آمده نشان می‌دهد حجم سرمایه‌های فرهنگی، اقتصادی، نمادین و اجتماعی شاعران و شکل موقعیت آنان در میدان‌های سیاسی- اجتماعی، به‌خصوص میدان تولید ادبی، از عوامل تأثیرگذار بر تجدد شعر فارسی و کُردی است. همچنین تغییرات عمده-ای ‌که در فضای سیاسی و اجتمای اواخر قرن نوزدهم و نیمۀ نخست قرن بیستم در ایران و کُردستان روی دادند، اصلی-ترین و مهم‌ترین دلیل تغییر در ادبیات و اصلاح شعر فارسی و کُردی به شمار می‌روند. مهم‌ترین این عوامل در ایران، انقلاب مشروطه و پیامدهای آن بود و در ‌کردستان، مبارزات مردم و قیام‌ سیاسی شیخ محمود در سلیمانیه، سبب اصلی تحول ادبیات در ‌کُردستان و به‌ویژه کردستان عراق محسوب می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فارسی:
1. آبراهامیان، یرواند (١٣٧٧)، ایران بین دو انقلاب، ترجمۀ احمد گل­محمدی و محمد­ابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی
2. آرین­پور، یحیی (١٣٧٢)، از صبا تا نیما، تهران: نشر زوار
3. احمدی، بابک (١٤٠٢)، حقیقت و زیبایی، چاپ چهل­ویکم، تهران: نشر مرکز
4. احمدی، جمال (١٤٠١)، تاریخ ادبیات کُردی؛ از جنگ جهانی اول تا سال ١٩٧٠، سقز: نشر گوتار
5. ادهمی، حسین، مختاری، مسروره و ظهیری­ناو، بیژن (1404)، «تحلیل جامعه­شناختی نقش طبقات اجتماعی در ظهور و افول قیام دهقانان در رمان «کلیدر» براساس نظریۀ پی­یر بوردیو»، پژوهش­های بین رشته­ای ادبی، سال 7، شمارۀ 2: 189-155
6. ایگلتون، ‌تری (١٤٠٠)، مارکسیسم و نقد ادبی، ترجمۀ اکبر معصوم­بیگی، چاپ سوم، تهران: نشر گل­آذین
7. ایوبی، حجت‌الله (١٤٠١)، به طعم فرهنگ: جامعه­شناسی سیاسی پی­یر بوردیو، چاپ دوم، تهران: نشر ثالث
8. بوردیو، پی­یر (١٣٩٩)، نظریۀ کنش؛ دلایل عملی و انتخاب عقلانی، ترجمۀ مرتضی مردی‌ها، چاپ ششم، تهران: انتشارات نقش و نگار
9. بون ویتز، پاتریس (١٣٩٩)، درس­هایی از جامعه ­شناسی پی­یر بوردیو، ترجمۀ جهانگیر جهانگیری و حسن پوریوسف، چاپ پنجم، تهران: نشر آگه
10. پرستش، شهرام (١٣٩٣)، روایت نابودی ناب: تحلیل بوردیویی بوف‌کور در میدان ادبی ایران، چاپ دوم، تهران: نشر ثالث
11. جمشیدی­ها، غلامرضا (١٣٨٦)، «دیالکتیک منش و میدان در نظریۀ عمل پی­یر بوردیو»، پژوهشنامۀ نامه علوم انسانی، شمارۀ 30، پیاپی 1677: 32-1
12. ریتزر، جرج (١٣٧٧)، نظریۀ جامعه­شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ‌ثلاثی، تهران: نشر مرکز
13. شایان­مهر، علیرضا (١٣٩٨)، پی­یر بوردیو، چاپ دوم، تهران: اختران
14. عباسی، خیام (1399)، «جستاری جامعه­شناختی پیرامون چگونگی شکل­گیری رمان فارسی: خوانشی لوکاچی- بوردیویی»، پژوهش­های بین رشته­ای ادبی، سال دوم، شمارۀ سوم: 190-144
15. گرمیانی، آزاد (1368)، «گوران، پدر شعر نو کُردی»، ادبستان فرهنگ و هنر، شمارۀ ششم: 56-54
16. لنگرودی، شمس (١٣٧٠)، تاریخ تحلیلی شعر نو، تهران: نشر مرکز
17. محیط، هادی (١٣٨٩)، آقا توکا: دربارۀ زندگی نیما یوشیج، شیراز: انتشارات نوید شیراز
18. یوشیج، نیما (١٣٧٦)، مجموعه­ شعرهای نیما، تهران: نشر اشاره
پایان­نامه:
1. دشتی، بیان (١٣٩١)، نمود مدرنیسم در اشعار نیما و‌گوران، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ١٥٦صفحه
2. شریعتی، مهناز (١٣٨٨)، بررسی تطبیقی شعر نو فارسی و کُردی با توجه به اشعار نیما یوشیج و عبدالله گوران، دانشگاه کُردستان، سنندج، ١١١صفحه
3. یونس، نجمالدین (1394)، وجه تشابه و تفاوت نوگرایی در اشعار نیما یوشیج و عبدالله گوران، پایا­ن­نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیات فارسی، اتساد راهنما: محمدحسین محمدی، دانشکاه تهران
منابع کُردی:
1. آمر، طاهر (٢٠٠٦)، نیما یوشیج و عه‌بدوڵڵا گۆران: نوێ­کردنه‌وه و دابڕان، سوربۆن، پاریس، ١٩٣ لاپه‌ڕه
2. ئاشنا، ئومید (٢٠٠٢)، نووسین و په‌خشان و وه‌رگێڕاوه‌کانی گۆران، هه‌ولێر: ئاراس
3. خه‌زنه‌دار، مارف (٢٠٠٦)، مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی، به‌رگی شه‌شه‌م، هه‌ولێر: ئاراس
4. ڕه‌سووڵ‌حه‌مه‌دئه‌مین باڵه‌کی، یادگار(٢٠٠٥)، سیمای تازه­ کردنه‌وه‌ی شیعری کوردی ١٩٣٢-١٨٩٨، هه‌ولێر: چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده
5.گوران، عه­بدوڵڵا (1399)، دیوانی گۆران، که­ره­ج: مانگ