بررسی و تحلیل رمان «مرد کبود» اثر «پیام عزیزی» براساس دیدگاه روان‌کاوانۀ ژاک لاکان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، ایران، تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.30465/lir.2025.49644.1901
چکیده
چکیده:

یکی از شیوه‌های نوین نقد روان‌کاوانه متون ادبی بر مبنای آرای ژاک لاکان است که از علم زبان‌شناسی و فلسفه بهره می‌گیرد، پژوهش حاضر در پی آن است به شیوۀ توصیفی- تحلیلی، رمان «مرد کبود» اثر «پیام عزیزی» را به دلیل همخوانی و روایت فقدان بنیادی در شخصیت اصلی رمان براساس آرای لاکان بررسی و تحلیل نماید. نتایج پژوهش نشان می-دهد که بسیاری از عناصر آراء لاکان در رمان مذکور وجود دارد؛ اما محور اصلی رمان، حول دو مفهوم «نام پدر» و «انسدادهای روانی » شکل گرفته و فاقد نام بودن کلیه شخصیت‌های رمان نشان از سایۀ سنگین امر واقع است، پدران نمادین در این رمان با دو تأثیر مثبت و منفی بر سوژه حضور دارند. همچنین فالوس را می‌توان مهم‌ترین عامل، در تداوم نظام نمادین در این رمان قلمداد کرد و سرانجام جداسازی نیز که دلیلی بر خردورزی و میل‌ورزی سوژه است در رمان مرد کبود به وقوع می‌پیوندد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-                      ابراهیم‌زاده، حمزه (1390)، بررسی نمایشنامه‌های دهه 80 با اتکا به مفاهیم و نظرات لکان، پایان‌نامه ارشد، دانشکده هنر دانشگاه تهران.
-                      اسحاقیان، جواد (1383)، از خشم و هیاهو تا سمفونی مردگان، چاپ اول، تهران، هیلا.
-                      اونز، دیلن (1387)، فرهنگ مقدماتی اصطلاحات روان‌کاوی لاکانی، ترجمۀ مهدی رفیع و مهدی پارسا، تهران، گام نو.
-                      برتنس، هانس (1394)، مبانی نظریۀ ادبی، ترجمۀ محمدرضا ابوالقاسمی، تهران، ماهی.
-                      پاینده، حسین (1399)، نظریه و نقد ادبی: درسنامۀ میان‌رشته‌ای، جلد اول. تهران، سمت.
-                      پاینده، حسین (1388)، نقد ادبی و دموکراسی: جستارهایی در نظریه و نقد ادبی جدید، چاپ دوم، تهران، انتشارات نیلوفر.
-                      جلاله‌وندآلکامی، مجید (1396)، «راوی بوف کور در زنجیرۀ دال‌های بی‌پایان نظم نمادین»، پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت، سال 6، شمارۀ 1، صص 159-177.
-                      شیری، قهرمان و دیگران (1391)، از لاکان تا مولانا (نگاهی لاکانی به سیر رشد روانی سوژه در آرای مولانا)، ادبیات عرفانی،دورۀ4، شماره 6، فروردین، صص 81-100.
-                      طایفی، شیرزاد و توحید شالچیان ناظر(1403)، « از رنج تا لذّت حبس؛ خوانش لکانی داستان­های «بند محکومین»، «آمرزش زمینی» و «قهوۀ سرد آقای نویسنده»، پژوهش­های بین­رشته­ای ادبی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دوفصلنامة علمی، سال ششم، شمارة یازدهم، بهار و تابستان، صص315-349.
-                      عزیزی، پیام (1398)، مرد کبود، تهران، نیماژ.
-                      فرضی، سارا (1392)، خیالات جان، تهران، رخداد معاصر.
-                      فینک، بروس (1402)، سوژه لاکانی بین زبان و ژوئیسانس، ترجمه محمدعلی جعفری، تهران، ققنوس.
-                      کدیور، میترا (1388)،  مکتب لکان، تهران، اطّلاعات.
-                      کلیگز، مری (1388)، درسنامۀ نظریه ادبی، ترجمۀ جلال سخنور و دیگران، تهران، مرکز.
-                      موللی، کرامت (1391)، مبانی روانکاوی لکان، چاپ هفتم، تهران،نشر نی.
-                      هومر، شون (1400)، ژاک لاکان، ترجمۀ محمدعلی ابراهیمی و محمدابراهیم طاهایی، تهران، ققنوس.
-                      Benvenuto, B, and Kennedy, R (1986), “the Works of Jacques Lacan: An Introduction”, New York: St Martin’s Press.
-                      Evans, Dylan (1997), “an Introductory Dictionary of Lacanian Psychoanalysis”, London & New York: Routledge.
-                      Lacan, Jacques (1953), “Seminar of Jacques Lacan, Book I”: Freud’s Papers on Technique. Ed. Jacques-Allain Miller, Trans. John Forrester. New York: Cambridge University Press.