فرایند اقناع در کتاب کیمیای سعادت (بر اساس الگوی متقاعدسازی کارل هاولند)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه اراک.

چکیده
اقناع یا متقاعدسازی مهارتی مهم در ارتباطات انسانی و از نظر علمی مبحثی بین رشته‌ای است که در حیطه‌های مختلفی چون روانشناسی اجتماعی و علوم ارتباطات بدان پرداخته‌اند. جستار حاضر برآن است تا در چارچوب الگوی متقاعدسازی کارل هاولند، روانشناس اجتماعی، به بررسی فرایند اقناع در کتاب کیمیای سعادت نوشتة امام محمد غزالی (450 – 505 ه. ق) بپردازد و به شیوة توصیفی ـ تحلیلی به این پرسش‌ پاسخ دهد که در متن کیمیای سعادت بارزترین ویژگی‌های منبع، پیام و مخاطب که می‌تواند منجر به متقاعدسازی شود، کدام است؟ دستاورد پژوهش نشان می‌دهد که در کیمیای سعادت اعتبار، قدرت و دوست‌داشتنی بودن از ویژگی‌های منابع پیام است. غزالی در ارائة پیام به این ویژگی‌ها توجه داشته: قابلیت فهم پیام، تأکید به‌موقع بر هیجان یا استدلال، ترتیب و تنظیم پیام و یک‌جانبه یا دوجانبه بودن آن. هوش و عزت‌نفس هم از مؤلفه‌هایی است که در گزینش مخاطب درون‌متنی کیمیای سعادت موردتوجه قرارگرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

کلام‌الله مجید.
آهنگری، فرشته. (1389). «کیمیای سعادت، ره‌آورد عزلت/ بررسی اخلاق عملی در کیمیای سعادت». مجموعه مقالات غزالی‌پژوهی، به کوشش هدایت جلیلی. تهران: خانه کتاب، صص 677- 697.
الیاسی، محمدحسین. (1388). «مبانی عملی و نظری اقناع و مجاب‌سازی». فصلنامه مطالعات بسیج، سال دوازدهم. شمارة 45. زمستان. صص 41- 71.
ایشانی، طاهره. (1402). «شگردهای بلاغی اقناع در سوانح‌الافکار (مکاتبات) رشیدی». نشریة پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارة 68. بهار. صص 25- 66.
بینگر، اتو لر. (1376). ارتباطات اقناعی، ترجمة علی رستمی. تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیما.
پارسا، سیداحمد و سعیدی مقدم، محمد. (1396). «سبک اقناعی نظامی در بیان مضامین تعلیمی با تکیه بر قصاید». پژوهشنامه ادبیات تعلیمی. سال نهم. شمارة 35. پاییز. صص 1- 27.
حکیم‌آرا، محمدعلی. (1388). ارتباطات متقاعدگرانه و تبلیغ. چاپ دوم. تهران: سمت.
خاتمی، احمد و شاکری، فرهاد. (1389). «غزالی و تلفیق شریعت و طریقت با تکیه بر کیمیای سعادت». تاریخ ادبیات. شمارة 65. تابستان. صص 63- 78.
خوانساری، محمد. (1376). فرهنگ اصطلاحات منطقی. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رستگار فسایی، منصور. (1380). انواع نثر فارسی. تهران: سمت.
رضی، احمد و فانی اسکی، راضیه. (1396). «اهداف و شیوه‌های آموزشی غزالی در کیمیای سعادت». مجموعه مقالات چهارمین همایش متن‌پژوهی ادبی. تهران: هستة مطالعات ادبی و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. صص 1- 22.  
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1356). فرار از مدرسه. چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1385). تصوف ایرانی در منظر تاریخی آن. ترجمة مجدالدین کیوانی. چاپ دوم. تهران: سخن.
ساروخانی، باقر. (1383). «اقناع، غایت ارتباطات». نامة علوم اجتماعی. شمارة 23. خرداد. صص 93-115.
ستوده، هدایت‌الله. (1389). روان‌شناسی اجتماعی. چاپ سیزدهم. ویراست سوم. تهران: آوای نور.
سورین، ورنر جوزف و تانکارد، جیمز دبلیو. (1395). نظریه‌های ارتباطات. ترجمة علیرضا دهقان. چاپ هفتم. تهران: دانشگاه تهران.
شیهان، ایلین. (1383). عزت‌نفس. ترجمة مهدی گنجی، چاپ دوم. تهران: نشر ویرایش.
غزالی، محمد. (1371). کیمیای سعادت. 2 جلد. تصحیح احمد آرام. چاپ دوم. تهران: نشر محمد و گنجینه.
فرانزوی، استفن‌ال. (1381). روان‌شناسی اجتماعی. ترجمة مهرداد فیروزبخت. تهران: رسا.
کرمی، میثم. (1389). غزالی‌شناسی (گزیدة مقالات). تهران: حکمت.
کیا، علی اصغر و سعیدی، رحمان. (1383). مبانی ارتباط، تبلیغ و اقناع. تهران: مؤسسه انتشاراتی روزنامه ایران.
متولی، کاظم. (1384). افکار عمومی و شیوه‌های اقناع. تهران: بهجت.
مجد، امید و غلامی شعبانی، شفق. (1398). «روشهای اقناع مخاطب در گلستان سعدی». دوفصلنامة زبان و ادبیات فارسی. سال 27. شمارة 86. بهار و تابستان. صص 179- 193.
مک کوایل، دنیس. (1387). مخاطب‌شناسی. ترجمة مهدی منتظرقائم. چاپ چهارم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها.
میرهاشمی، طاهره. (1391). «مخاطب‌شناسی شعر دورة مشروطه». رسالة دکتری دانشکدة ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه اراک.
همایی، جلال‌الدین. (1342). غزّالی‌نامه. چاپ دوم. تهران: فروغی.
Halmari, H. & T. Virtanen. (2005). Persuasion across Genres: A Linguistic approach. Philadelphia: John Benjamins.
Hovland, C. I   et al. (1953). Communication and persuasion. New Haven: Yale University Press.
Hovland, C. I   et al. (1957). The order of presentation in persuasion. New Haven: Yale University Press.
Hovland, C. I & Irving, L. j (1959). Personality and persuasibility. New Haven: Yale University Press, pp 225- 254.