بررسی مصادیق و مؤلفه‌های دلبستگی در قصۀ سلامان و ابسال از دیدگاه جان بالبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجه، دانشگاه پیام نور، تهران

چکیده
جان بالبی (1907-1990 م.) محقق انگلیسی است که به سبِ تحقیقاتش در زمینۀ رشد کودک و نظریۀ دلبستگی شهرت دارد. دیدگاه وی یکی از مهم‌ترین نظریه‌هایی است که به رابطه والدین(مراقب اصلی یا دایه یا جایگزین مادر) و کودک و پیامد آن در بزرگسالی اشاره دارد. وی دلبستگی را ارتباط روانی پایدار بین دو انسان معنا می‌کند که تا زندگی بزرگسالی ادامه می‌یابد، زیرا رفتار وابستگی منشأ زیستی دارد و اساس پیوندهای عاطفی را تشکیل می‌دهد. دلبستگی کودکی به دوران بزرگسالی تسری می‌یابد و آیندۀ فرد را رقم می‌زند. منظومۀ تمثیلی سلامان وابسال که ازآن روایت‌های گوناگونی دردست است، قصۀ عشق میان سلامان ودایه‌اش ابسال است. در این قصۀ عرفانی، دلبستگی و پیوند عاطفی عمیقی میان دایه که درحکم مادر است با کودک به وجود می‌آید که در بزرگسالی تبدیل به عشقی پُرسوز و گداز می‌شود. دایه، آنچنان پایگاه ایمن و حس امنیتی را در سلامان ایجاد می‌کند که سلامان با دوری از دایه تصمیم به خودکشی می‌گیرد. در این قصه، دلبستگی دارای مؤلفه ای تکامل یابنده است که به بقای سلامان مدد می‌رساند. براساس دستاورد تحقیق، در قصه سلامان و ابسال، از دید بالبی، در رابطه ناایمن میان والد و کودک موجب بی‌اعتمادی، مشکل در هماهنگی و حساس بودن و نارضایتی هیجانی در روابط عاشقانه در بزرگسالی شده است. دلبستگی میان سلامان و ابسال، فقط به دورۀ نوزادی محدود نمی‌شود و در مراحل بعدی زندگی سلامان تداوم دارد و زندگی هر دو را در بزرگسالی تحت تاثیر قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، زهرا (1399) «بررسی  تحلیلی سبک های دلبستگی»، همدان: سومین همایش بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی.
الیاده، میرچا. (1382). اسطوره، رؤیا، راز، ترجمة رؤیا منجم، چاپ  سوم، تهران: علم.
امیری زاده، مانا(1393)  رابطه  ویژگی های شخصیتی و سبک های دلبستگی با خوش بینی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی. استادراهنما: مژگان سپاه منصور.
امین، سید حسن( 1383) سلامان و ابسال، چاپ اول. تهران: انتشارات دایره المعارف ایران شناسی.
امین الشریعه سبزواری، میرسید حسن(1316) مثنوی سلامان و ابسال. تهران. بدون ناشر.
باباصفری، علی اصغر(1392) فرهنگ داستان­های عاشقانه در ادب فارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
برک، لورا. ای (1383) روان شناسی رشد. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: ارسباران.
پردلان، نوشین و عابدی، محمدرضا و باغبان، ایران و نیلفروشان، پریسا(1392) «مبانی نظری سبک دلبستگی»، قم: دومین کنفرانس بین المللی مدیریت، کارآفرینی و توسعه اقتصادی.
پورحسینی، ابوالقاسم(1347) «دو روایت سلامان و ابسال از نظرخواجه نصیرتوسی».  مجله دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران.  شماره 16. صص 323-333.
حبیبی، عبدالحی(1343) نگاهی به سلامان و ابسال و سوابق آن. افغانستان: انجمن ادبی.
حنین ابن اسحاق ( 1298) قصه سلامان و ابسال، ترجمه حنین ابن اسحاق العبادی من اللغه الیونانیه، الطبعه الاولی قسطنطنیه: مطبعه الجوائب.
خورسندی طاسکوه، علی (۱۳۸۸) «تنوع گونه‌شناختی در آموزش و پژوهش میان‌رشته‌ای». فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، شماره ۴، صص ۸۳۵۷.
جامی، عبدالرحمن (1373) سلامان و ابسال، به تصحیح و تحشیه  محمد روشن،  چاپ اول. تهران: انتشارات اساطیر.
جامی، عبدالرحمن ( 1376) سلامان و ابسال، تصحیح زهرا مهاجری، چاپ اول.  تهران: نشر نی.
دهخدا، علی اکبر(1325) لغت نامه، تهران: چاپخانه مجلس و دانشگاه تهران.
دیکسون کندی، مایک ( 1385) دانشنامه اساطیر یونان و روم، ترجمه رقیه بهزادی، چاپ اول.  تهران:  طهوری.
ذوالفقاری، حسن(1392) یکصد منظومۀ عاشقانۀ فارسی. تهران: چرخ.
رنانی اصفهانی، محمود میرزاعلی(1088) سلامان و ابسال(نجات السالکین). تهران: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران. شماره 15 از مجموعه شماره 326.
ستاری، جلال(1372) مدخلی بررمزشناسی عرفانی قصه سلامان و ابسال. تهران: نشرمرکز.
سجادی سیدضیاءالدین(1374) حی بن یقظان و سلامان و ابسال، چاپ اول، تهران: سروش.
شبلی، احمد (1370) تاریخ آموزش دراسلام، ترجمه محمدحسین ساکت، دفترنشرفرهنگ اسلامی.
شعیبی، فاطمه( 1392)  سبک دلبستگی و روابط اجتماعی. انتشار الکترونیکی.
صفا، ذبیح الله ( 1363) تاریخ ادبیات ایران،جلد 4، تهران: انتشارات فردوس.
صفرزاده خوشابی، کتایون، ابوحمزه، الهام (1386) جان بالبی و نظریه دلبستگی. تهران: دانژه.
صیادکوه، اکبر(1384) سلامان و ابسال. تهران: موسسه فرهنگی اهل قلم.
عباسی داکانی، پرویز (1372) «عشق و زن تابو»، مجلة ادبیات داستانی، شمارة 11. صص 8- 21.
غزالی، محمد(1361) کیمیای سعادت، تصحیح احمد آرام، تهران: گنجینه.
کربن، هانری( 1366) حی بن یقظان ابن سینا، ترجمه سید جواد طباطبایی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی
گریمال، پیر( 1367) فرهنگ اساطیر یونان و روم، ترجمه احمد بهمنش، تهران: امیرکبیر.
مدرس غروی، مرتضی(1390) «بررسی ارتباط سبک دلبستگی بالغین به والدین با تنش، اضطراب و افسردگی» مجله بهداشت روانی. شماره 50. خرداد و تیرماه. صص 194-202.
معدنی پور، کبری؛ حق رنجبر، فرخ؛ کاکاوند، علیرضا؛ ثنایی ذاکر، باقر (۱۳۹۰) «رابطه سبک­های دلبستگی با خوش بینی و احساس تنهایی در دانش آموزان ۹-۱۲ ساله شهر کرج». مجله سلامت و روان شناسی. دوره اول، شماره ۱، بهار. صص 93-110.
نادری، جبیبالله، فیروززاده پاشا، نرگس، کارگر، فاطمه(1395) «رابطه بین سبک دلبستگی، خودپنداره و احساس تنهایی در میان دانش آموزان مقطع متوسطه دوم» مجله روان شناسی و روانپزشکی شناخت. شماره 2. صص 1-10.
نایبی نیا، انورسادات، سالاری، پروین، مدرس غروی، مرتضی(1390) «بررسی ارتباط دلبستگی بالغین به والدین با تنش، اضطراب و افسردگی»، نشریه اصول بهداشت روانی، دوره 13، شماره 2، تابستان. صص 194-202.
Ainsworth, M. D. S. (1974). Citation for the G. Stanley Hall Award to. John Bowlby. Unpublished manuscript.
Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. I. Attachment. New York: Basic Books
Bowlby, J. (1973). Attachment and loss: separation. New York: Basic Books.
 Bowlby, J. (1980). Attachment and loss: sadness and depression. New York: Basic Books.
Cassidy J, Shaver PR. (2008)Handbook of attachment: Theory, research and clinical applications.     New York, London: Guilford,101-200.
Roberts JE, Gotlib IH, Kassel JD.(1996) Adult attachment security and symptoms of depression: The mediating roles of dysfunctional attitudes and low self-esteem. J Pers Soc Psychol; 59: 981-6
Safford SM.(2002) The relationship of attachment style and cognitive style to depression, anxiety and negative affectivity. Ph.D. Dissertation. Temple University, 12-46
Weiss, R. S. (1994). Learning from strangers: The art and method of qualitative interview studies. New York: The Free Press