معرفی الگویی برای استفاده از متون ادبی اصیل و متناسب‏ سازی‏ شده در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی ‏زبانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آموزش زبان فارسی، مرکز آموزش زبان فارسی، دانشگاه بین‏المللی امام خمینی، قزوین، ایران

چکیده
اختلاف‏نظر بر سر بکارگیری متون ادبی اصیل در آموزش زبان دوم/ خارجی به‏سبب دشواری‏ها و پیچیدگی‏های برخی نمایندگان این دسته از متون، به بهره‏گیری از متون ادبی متناسب‏سازی‏شده به‏عنوان راهکار جایگزین انجامیده و پژوهش‏هایی را در زبان‏های مختلف رقم زده است. در همین راستا، پژوهش حاضر به شیوه‏ای پیمایشی به تعیین میزان و درجه‏ی اهمیت شاخص‏های مولفه‏ی متون ادبیِ اصیل و متناسب‏سازی‏شده در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‏زبانان در سه سطح مبتدی، میانی و پیشرفته پرداخته است. بدین‏منظور نخست پرسش‏نامه‏ای محقق‏ساخته دربردارنده‏ی شش گویه از مصادیق ادبیِ اصیل و متناسب‏سازی‏شده تهیه شد و به شیوه‏ی غیرتصادفی دسترس‏پذیر و هدف‏دار در اختیار 94 تن از مدرسان ایرانی با سابقه‏ی تدریس در حوزه‏ی آموزش زبان و ادبیات فارسی به غیرفارسی‏زبانان قرار گرفت. داده‏های به‏دست‏آمده، از طریق نرم‏افزار اس‏پی‏اس‏اس 22 و آزمون‏های آماری کای- دو یک‏طرفه و فریدمن مورد بررسی قرار گرفت. نتایج به‏دست‏آمده نشان می‏دهد که جمعیت نمونه‏ی پژوهش با اعتقاد به اینکه متون ادبی متناسب‏سازی‏شده از عنصر ادبیت برخوردارند، هیچ‏یک از شاخص‏های این دسته را به‏سبب عدم‏تناسب، در سطح مبتدی مهم ارزیابی نکرده‏اند. بعلاوه، گویه‏های مربوط به متون ادبی متناسب‏سازی‏شده را در هر دو سطح میانی و پیشرفته مهم قلمداد کرده‏اند، درمجموع به نمایندگان متناسب‎سازی‏شده‏ی متون داستانی و نثر، به‏دلیل بی‏نشانی، جهانشمولی، اهمیت در رویکرد جهانی به آموزش زبان، کارآمدی، و تعلق به دوره‏ی معاصر، بیشتر از دو شاخص نماینده‏ی گونه‏ی نظم اهمیت داده‎اند، و در سطح پیشرفته به‏سبب افزایش توانش زبانی و ارتباطی فارسی‏آموزان، متون ادبی اصیل را مهم برشمرده‏اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


بارانی، ریحانه. کامیابی گل، عطیه. و بامشکی، سمیرا. (1398). «ساده‏سازی متون ادبی فارسی برای غیرفارسی‏زبانان: مطالعه‏ی موردی قابوس‏نامه». نخستین همایش ملی بین‏رشته‏ای ایران‏شناسی، زبان‏شناسی و مطالعات ترجمه، دانشگاه ولی‏عصر (ع) رفسنجان: 1-15.
پورالخاص، شکراله. خدادادیان، مهدی. و نصیری، سجاد. (1398). «آموزش واژه به فارسی‏آموزان عرب‏زبان از طریق متون منظوم در مقایسه با متون منثور». زبان فارسی و گویش‏های ایرانی. سال 4، شماره‏ی 1 (پیاپی: 7): 63-83.
پیش‏قدم، رضا. فیروزیان پوراصفهانی، آیدا. و طباطبایی فارانی، سحر. (1393). «آینده‌پژوهی رشته‏ی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان در پرتوی الگوی تحلیل لایه‏ای علت‌ها». دوفصلنامه‏ی پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی. شماره‏ی 34: 96-120.
جلالی، مریم. و پورخالقی چترودی، مه‏دخت. (1389). «انواع اقتباس محتوایی از متون کهن در ادبیات کودک و نوجوان». مقاله‏های پنجمین همایش پژوهش‏های زبان و ادبیات فارسی: 280-288.
حامیان، ملیکا. جان‏فدا، بهروز. حسینی، سیدعلی. و مینایی بیدگلی، بهروز. (1399). «بومی‏سازی یک الگوریتم ساده‏سازی متن برای زبان فارسی مبتنی بر یادگیری عمیق و بدون ناظر». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی: 185-217.
حسین‏پور بوانلو، هدی. و قبول، احسان. (1399). «ارزیابی متون ادبی مجموعه‏های منتخب آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‏زبانان برپایه‏ی رویکرد تلفیقی». پژوهشنامه‏ی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‏زبانان، دوره‏ی 9، شماره‏ی 2 (پیاپی: 20): 203-233.
ساسانی، فرهاد. و جوادی‏راد، عطیه. (1400). «اصول ساده‏سازی متن‏های کهن ادبی: مطالعه‏ی موردی کلیله و دمنه». جستارهای زبانی، دوره‏ی 12، شماره‏ی 2 (پیاپی: 62): 293-320.
سواعدی، عادل. و خورشیدی مسقانی، آرزو. (1395). «بازنویسی متون کهن؛ بازنویسی قصه‏ی دوستی کبوتر و زاغ و موش و باخه و آهو از کلیله و دمنه». مجموعه مقالات دومین همایش متن‏پژوهی:1-21.
شکری، یداله. نقش‏بندی، شهرام. اسماعیلی، عصمت. و استادزاده، زهرا. (1396). «مهارت درک خواندن فارسی‏آموزان غیرایرانی: مطالعه‏ی تأثیر کاربرد متون ساده‏شده‏ی گلستان بر آن». پژوهش‏نامه‏ی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‏زبانان. دوره‏ی 6، شماره‏ی 1 (پیاپی: 13): 135-152.
صحرایی، رضامراد. و مرصوص، فائزه. (1396). استاندارد مرجع آموزش زبان فارسی در جهان. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
عزبدفتری، بهروز. (1390). «جایگاه ادبیات در کلاس‏های آموزش زبان خارجی و چند مفهوم مرتبط». کتاب ماه ادبیات. شماره‏ی 55: 87-93.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (1396). درآمدی بر ادبیات‏شناسی، راهنمای اصول آموزش و پژوهش در ادبیات فارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
فرهادی، حسین. (1381). اصول و روش تحقیق در زبان‏شناسی کاربردی. ترجمه‏ی فاطمه جواهری کوپایی و هاجر خان‏محمد. تهران: رهنما.
لازار، گیلیان. (1380). ادبیات و آموزش زبان. ترجمه‏ی محمد غضنفری. تهران: سمت.
لطافتی، رویا. (1387). «ادبیات، بستری مناسب برای آموزش زبان به زبان‏آموز ایرانی». پژوهش زبان‏های خارجی، شماره‏ی 46: 101-115.
لطفی‏نژاد جلالی، سودابه. (1390). «جایگاه انواع بازنویسی‏های متون کهن در ادبیات معاصر کودک در دهه‏ی هشتاد». مجموعه مقالات هفتمین همایش بین‏المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی، به کوشش نعمت‏الله ایران‏زاده: 560-569.
محمدی، محمد. (1375). «فرایند آفرینش ادبیت و معنای ادبیات کودکان». پژوهشنامه‏ی ادبیات کودک و نوجوان. شماره‏ی 4 (پیاپی 7): 8-24.
مشرّف، مریم. (1383). «متن‏های بریده‏بریده (نگاهی به ادبیات فارسی 1 و 2 دبیرستان)». پژوهشنامه‏ی ادبیات کودک و نوجوان، شماره‏ی 37: 58-62.
هادی‏زاده، محمدجواد. و تقوی، محمد. (1395). «داستان‏های مثنوی بستری مناسب در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‏زبانان». مجموعه مقالات همایش ملّی واکاوی منابع آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‏زبانان به کوشش مهین‏ناز میردهقان. تهران: خاموش. 884-908.
Amer, Aly. Anvar. (2012). “Using Literature in Reading English as Second/Foreign Language”. Unpublished doctoral dissertation. Egypt: Tanta University.
Bakhshizadeh, Yousef. (2018). “The Effect of Authentic and Simplified Literary Texts on the Reading Comprehension of Iranian Advanced EFL Learners”. Iranian Journal of English for Academic Purposes, 7(2): 32-44.
Chalikendy, Muhammed. Ali. (2015). “Literature: A Natural Source For Teaching English in ESL/EFL Classrooms”. International Journal of Applied Linguistics and English Literature, (6): 224-234.
Crossley, Scotta. A. McCarthy, Philip. M. Louwerse, Max. M. & McNamara, Danielle. S. (2007). “A linguistic analysis of simplified and authentic texts”. The Modern Language Journal, 91: 15-31.
Daskalovska, Nina. & Dimova, Violeta. (2012). “Why Should Literature be Used in The Language Classroom”. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 46: 1182-1186.
Dimitrova-Gjuzeleva, Svetlana. (2015). “Getting Students Lit Up: Teaching English Through Literature”. Yearbook of Department of English Studies of New Bulgarian University. by Stan Bogdanov.
Ellis, Rod. (2000). “Task-based research and language pedagogy”. Language Teaching Research, 4: 193-220.
Hirvela, Alan. (1988). “Integrating simplified and original text”. JALT Journal, 9(2): 131−151.
Lee, Winnie. Yuk-Chun. (1995). “Authenticity revisited: Text authenticity and learner authenticity”. ELT Journal, 49: 323–328.
O'Sullivan, R. (1991). “Literature in the Language Classroom”. The English Teacher, 20: 1-7.
Rets, Irina. Astruc, Lluisa. Coughlan, Tim. & Stickler, Ursula. (2022). “Approaches to simplifying academic texts in English: English teachers’ views and practices”. English for Specific Purposes, 68: 31-46.
Rets, Irina, & Rogaten, Jekaterina. (2021). “To simplify or not? Facilitating English L2 users’ comprehension and processing of open educational resources in English using text simplification”. Journal of Computer Assisted Learning, 37(3): 705-717.
Shazu, Rafiul. Islam. (2014). “Use of Literature in Language Teaching and Learning: A Critical Assessment”. Journal of Education and Practice, 5(7): 29-35.
Siddharthan, Advaith. (2014). “A survey of research on text simplification”. ITL-International Journal of Applied Linguistics, 165(2): 259-298.
Ur, Penny. (1996). A Course in English Language Teaching. Cambridge: CUP.
Vincent, Monica. (1986). Simple text and reading text: Some general issues. In C. J. Brumfit & R. A. Carter (Eds.), Literature and language teaching: (pp. 208-215). Oxford: Oxford University Press.