آسیب‌شناسی پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی در حوزه عاطفه شعری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ننگرهار، جلال‌آباد، افغانستان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

10.30465/lir.2025.9616
چکیده
عاطفه از محرک‌های اصلی شکل‌گیری آثار هنری به ویژه شعر محسوب می‌شود. از این‌رو، دانشمندان از گذشته‌ها به نقش عنصر عاطفه در شعر تاکید کرده‌اند. در این اواخر در زمینة عاطفه‌پژوهی در حوزة ادبیات فارسی کارهایی انجام شده است. در تمام این تحقیقات پژوهشگران بدون توجه به این‌که عاطفه از بحث‌های اساسی دانش روان‌شناسی است، به تحقیق پرداخته‌اند. عدم توجه به دانش روان‌شناسی و تکیه بر باورهای غیر علمی در بارة عاطفه، آسیب‌های زیادی بر این تحقیقات وارد کرده است. روان‌شناسان در مورد چیستی و انواع عاطفه پژوهش‌های زیادی انجام داده‌اند که استفاده از این پژوهش‌ها در شناخت درست عاطفه یک امر مهم پنداشته می‌شود. جستار حاضر به روش توصیفی – تحلیلی جریان عاطفه‌پژوهی را در حوزة ادبیات فارسی به‌خصوص پژوهش‌های دانشگاهی به بررسی گرفته است، بعد از بررسی پژوهش‌ها مشخص شده است که نظریه محور نبودن، فقدان روش‌شناسی علمی، درک نادرست از عاطفه، تکیه بر معنی ظاهری واژه‌ها، انتخاب نادرست عنوان، عدم تناسب عنوان با محتوا، همسانی محتوایی عناوین فرعی و کلی‌گویی از آسیب‌های عمدة این پایان‌نامه‌ها محسوب می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ـ آقاخانی، الهه، (1391)، «بررسی عاطفه در اشعار مهدی اخوان ثالث»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه ایلام.
ـ آگهی، کبری، (1394)، «عنصر عاطفه و احساس و صورخیال در اشعار بیدل دهلوی و استاد محمد حسین شهریار»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خلخال.
ـ ابن سینا، (1393)، رساله­های شعری فیلسوفان مسلمان (فارابی، ابن سینا، بغدادی، ابن رشد و خواجه نصیر)، ترجمه، مقدمه، تعلیقات و تنظیم فهرست­ها: سید مهدی زرقانی و محمد حسن حسن­زادة نیری، تهران: انتشارات سخن.
ـ افلاطون؛ (1374)، جمهوری، ترجمة فواد روحانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ بازیاری، هاجره، (1393)، «بررسی موسیقی و عاطفه در شعر شاپور تهرانی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
ـ پارسا، محمد، (1376)، روان­شناسی انگیزش و هیجان، تهران: سخن.
ـ پلاچیک، روبرت، (1375)، هیجان­ها: حقایق، نظریه­ها و یک مدل جدید، ترجمة محمود رمضان­زاده، چاپ چهارم، مشهد: انتشارات استان قدس رضوی.
ـ پورنامداریان، تقی، (1381)، سفر در مه: تأملی در شعر احمد شاملو، تهران: موسسة انتشارات نگاه.
ـــــــــــــــــــ، (1386)، «انواع ادبی در شعر فارسی»، مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه قم، سال اول، شمارة 3، صص 7ـ 22.
ـ ترنر، جاناتان اچ، (1398)، مسئلة عواطف در جوامع، ترجمة محمد رضا حسینی با مقدمة نعمت الله فاضلی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ تقوی اصل، صدیقه، (1390)، «بررسی تخیل، موسیقی و عاطفه در شعر فریدون توللی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
ـ جهانی، عذرا، (1393)، «اندیشه و عاطفه در شعر شهریار»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
ـ چولکی، بتول، (1396)، «بررسی عنصر عاطفه در شعر سهراب سپهری»؛ پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور.
ـ دزواره، مونا، (1397)، «رابطة عاطفه، زبان و تخیل در شعر سهراب»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور.
ـ دِ سوسا، رونالد (1396). عاطفه، ترجمة مهدی غفوریان، تهران: ققنوس.
ـ دهقانی، آمنه، (1390)، «بررسی پنج عنصر اصلی در شعر محمد علی بهمنی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
ـ دیلتای، ویلهلم (1384). شعر و تجربه، ترجمة منوچهر صانعی دره­بیدی، تهران: ققنوس.
ـ رضی، احمد، (1386)، «روش در تحقیقات ادبی ایران»، پژوهش­های ادب عرفانی (گوهرگویا)، شمارة (1)، صص 129ـ142.
ـ روزبه، محمد رضا، (1379)، سیر تحول غزل فارسی، تهران: انتشارات روزنه.
ـ زرقانی، سید مهدی، (1387)، چشم­انداز شعر معاصر ایران، چاپ سوم، تهران: نشر ثالث.
ـ ریو، مارشال (1387). انگیزش و هیجان، ترجمة یحیی سید محمدی، تهران: ویرایش.
ـ زرین­کوب، عبدالحسین، (1387)، ارسطو و فن شعر، تهران: امیر کبیر.
ــــــــــــــــــــــــ، (1388). شعر بی­دروغ شعر بی­نقاب، چاپ دهم، تهران: علمی.
ـ سنگی، محبوبه، (1396)، «بررسی موسیقی و عاطفه در شعر میرزاده عشقی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
ـ شفیعی کدکنی، محمد رضا، (1383)، ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، چاپ دوم، تهران: سخن.
ـ شمیسا، سیروس، (1383)، نقد ادبی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات فردوس.
ـ شهنازی فر، حسین، (1395)، «بررسی پنج عنصر اصلی در دیوان شاه قاشم انوار»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان بلوچستان.
ـ شیوا نسب، محسن، (1390)، «بررسی پنج عنصر سازندة شعر در آثار نادر نادرپور»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
ـ طوسی، خواجه نصیرالدین، (1355)، اساس­الاقتباس، تصحیح مدرس رضوی، چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ـ عرب عامری، فاطمه، (1389)، «بررسی عناصر شاعرانه در اشعار علی موسوی گرمارودی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سمنان.
ـ علوی، بشیر، (1396)، «بررسی عاطفه و همسویی صورخیال با آن در شعر شفیعی کدکنی و حمیدی شیرازی»، پایان­نامة دکتری، دانشگاه سلمان فارسی کازرون.
ـ غلامی نژاد، محمد علی (احسان قبول)، (1386)، «آسیب­شناسی پایان­نامه زبان و ادبیات فارسی»، پژوهش­های ادب عرفانی (گوهرگویا)، شمارة (1)، صص 181ـ 192.
ـ فوت، وین پراود (1393). تجربة دینی، ترجمة عباس یزدانی، قم: طه.
ـ قاسمی­نژاد رائینی، خدیجه، (1389)، «چگونگی بیان عواطف و احساسات زنانه در دیوان پروین اعتصامی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.
ـ گیلانی، فاطمه، (1395)، «بررسی عناصر شاعرانه در اشعار سیمین بهبهانی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه سمنان.
ـ مرادی، ایوب و دیگران. (1396). «بررسی عاطفۀ حماسی در شعر محمد رضا شفیعی کدکنی»، نشریۀ ادبیات پایداری، سال نهم، شمارۀ شانزدهم، صص 315ـ 337.
ـ میرزایی، حسین (1398). عواطف در جامعه و فرهنگ ایرانی، گردآورنده محمد سعید ذکایی، تهران: آگاه.
ـ نجاتی، محمد عثمان (1397). علم­النفس: روان­شناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان، چاپ هشتم، ترجمة سعید بهشتی، تهران: ارشد.
ـ نظامی عروضی سمرقندی، (1386)، چهار مقاله، به اهتمام دکتر معیّن، چاپ سیزدهم، تهران: انتشارات صدای معاصر.
ـ نورپیشه قدیمی، محسن، (1397)، «بررسی تاثیر عاطفه بر دگرگونی­های زبانی و ساخت تصاویر در غزلیات شمس»؛ پایان­نامة دکتری، دانشگاه سلمان فارسی کارزون.
ـ ویلکینسون، رابرت، (1397)، هنر، احساس و بیان، ترجمة امیر مازیار، چاپ سوم، تهران: موسسة تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».
ـ هاشمیان، سیدسپهر. (1395). «بررسی اثر اصول قواعد ابراز هیجان در تجربۀ عاطفۀ مثبت/ منفی»، مجلۀ اصول بهداشت روانی، سال 19 (6)، صص 338ـ 342.