خوانش سیاسی آثار گلشیری با رویکرد بینامتنیت با تکیه بر آینه‌های دردار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی زبان و ادبیات فرانسه، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران. seepantilaa@gmail.com

2 استاد ادبیات تطبیقی و زبان و ادبیات فرانسه، گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشکده زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. mdjavari@yahoo.fr

10.30465/lir.2022.39526.1445

چکیده

هر نویسنده‌ای که با سیاست و تاریخ و قدرت درگیر باشد، به ناچار بازتاب آنها در آثارش هست، و چون گلشیری نویسنده‌ای بود که مدام به تاریخ ایران بیشتر از طریق متون معتبر نظر داشت، هم از طریق بینامتنیت با آثار کهن سود می‌برد و هم خوانش سیاسی خودش را در آثارش وارد می‌کرد. نقد سیاسی و مارکسیتی بیشتر ملهم از آثار مارکس و انگلس هستند، و تقریبا همه‌ی منتقدان سیاسی قرن بیستم متأثر از این دو نفر بوده‌اند. و جالب اینکه آثار ادیبان بزرگ ما همچون حافظ و فردوسی را می‌توان از منظر سیاسی خواند. هوشنگ گلشیری که علاقه‌مند به آثار اینها بوده و به نوعی دنباله‌رو اینها بوده، آثاری سیاسی نوشته است. و وقتی به لایه‌های آثار او دقیق بشویم می‌بینیم او یکی از سیاسی‌ترین نویسندگان ایران معاصر است. ما در این مقاله نشان می‌دهیم که آثار او را می‌توان هم از منظر نقد سیاسی خواند و هم از منظر بینامتنیت که مفهومی برآمده از کارهای فرمالیست‎‌های روس و مخصوصا میخائیل باختین است که نویسنده و متفکری سیاسی بود. این مفهوم معنایی متنوع و گسترده دارد و از منظرهای متفاوت منتقدانی چون کریستوا و ژنت و بارت معنایش فرق می‌کند. نظر ما بیشتر نگاه مارک آنژنو است که تمرکزش روی نتیجه‌ی رویکرد بینامتنی است، چون تولید ادبی اساسی را وارد شبکه‌ای از تعامل مقررات گفتمانی اجتماعی می‌کند. این نگرش دید تازه‌ای نسبت به جایگاه امر ادبی در فعالیت نمادین دارد و اساس توجه ما در این مقاله بیشتر همین تعاملات در جامعه‌ی سیاسی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


باختین، میخائیل (1395). بوطیقای داستایفسکی، ترجمه عیسی سلیمانی، تهران: نوای مکتوب
داستایفسکی، فیودور (1392).  برادران کارامازوف، ترجمه صالح حسینی، تهران : نیلوفر.
خاکسار، نسیم. بقال خرزوویل، اینترنت.
ترقی، گلی (1397). بازگشت، تهران: نیلوفر.
رباعیات خیام (1377). تهران: تاخ.
زراعتی، ناصر (1392).  بیرون، پشت در، تهران: افق.
 شکسپیر، ویلیام (1397). طوفان، ترجمه فواد نظیری، تهران: ثالث.
فرهنگی، حسن (1392). دلخوشی های کوچک،  تهران: گمان.
قرآن مجید، ترجمه مهدی فولادوند (1373). قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی
قصص قرآن مجید، برگرفته از تفسیر ابوبکر عتیق نیشابوری (1375). تهران: خوارزمی.
گلشیری، هوشنگ (1378).  آینه‌های دردار، تهران: نیلوفر.
گلشیری، هوشنگ  (1356). بره‌ی گمشده‌ی راعی، تهران: زمان.
گلشیری، هوشنگ (1363). جبه خانه، تهان: نیلوفر.
گلشیری، هوشنگ  (1376). جن نامه، استکهلم : باران.
گلشیری، هوشنگ  (1368). دوازده رخ، تهران: نیلوفر.
گلشیری، هوشنگ  (1357).  شازده احتجاب، تهران: ققنوس.
گلشیری، هوشنگ (1346). کریستین و کید. تهران: زمان.
گلشیری، هوشنگ  (1346). مثل همیشه. تهران : زمان.
گلشیری، هوشنگ  (1379). نیمه‌ی تاریک ماه. تهان: نیلوفر.
مکاریک، ایرنا ریما (1385). دانش نامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمه‌ی مهاجر مهران، محمد نبوی. تهران: آگه.
مجموعه کامل اشعار فروغ فرخ زاد (1382). تهران: عابد.
نامور مطلق، بهمن (1394). درآمدی بر بینامتنیت، تهران: سخن.
نوروزی، احسان (1391). سفر با حاج سیاح، چشمه.
هدایت، صادق (1341). سه قطره خون، تهران: امیرکبیر.
یوشیج، نیما (1378). مجموعه اشعار، تهران: نگاه.