استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی و تربیت بدنی، دانشگاه گنبد کاووس، گلستان، ایران. mona_alimadadi@yahoo.com
10.30465/lir.2021.36355.1302
چکیده
هر چند که نظام مشروطه، با هدف جبران عقب‌ماندگی، اصلاح امور و پیشرفت و اعتلای کشور در سطح جهانی، در سال 1285 ه.ش. استقرار یافت، اما دیری نپایید که با شکست مواجه شد و کشور را در هرج و مرج، آشوب سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بی‌سابقه‌ای فرو برد. در این شرایط بود که روشنفکران ایرانی تنها راه برون رفت از بحران‌های پی در پی را در روی کار آمدن «دولت مقتدر ملی/ استبداد منور» دیدند. آنان از طرح این اندیشه دو هدف را دنبال می‌کردند: نخست آنکه با روی کار آمدن دولت مقتدر، ایران بتواند شکوه گذشتۀ خود را باز یابد؛ دوم آنکه در سایۀ دولت مقتدر، اصلاحات اساسی در جهت تجدد و پیشرفت کشور صورت گیرد و جایگاه آن در جهان اعتلا یابد. در این مقاله، نگارنده بر آن بوده است تا با کندوکاو در ادبیات آن روزگار، گرایش برخی از شاعران و نویسندگان ایرانی را به استبداد منور/ دولت مقتدر ملی با هدف بازگرداندن ایران به شکوه باستانی خود و نیل به تجدد نشان دهد. آنچه از این پژوهش حاصل شد آن بود که گرایش به استبداد منور به چهار صورت در ادبیات این دوره نمود یافته است: 1. ابراز نگرانی از نابسامانی‌های پس از مشروطه. 2. انتقاد از تحقق نیافتن شعارها و اهداف مشروطه‌خواهان. 3. آرزوی برآمدن حکومت مقتدر برای سامان دادن به امور کشور. 4. ناسیونالیسم.
آقاخان کرمانی، عبدالحسین (2000م). سه مکتوب، به کوشش بهرام چوبینه، آلمان: نیماورلیج.
افشار، محمود (1352)، «مطلوب ما: وحدت ملی ایران»، مجلۀ آینده، جلد نخستین، تهران: مجموعه انتشارات موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
اکبری، محمدعلی (1384)، تبارشناسی هویت جدید ایرانی/ عصر قاجاریه و پهلوی اول، تهران: علمی و فرهنگی.
امنخانی، عیسی و علیمددی، منا (1393)، «فردوسی و گفتمان مدرن ایرانی (شاهنامۀ فردوسی و نقش آن در تکوین هویت ملی ایرانیان)»، فصلنامۀ جستارهای ادبی، شمارۀ 185، صص 88 ـ 65.
انتخابی، نادر (1390)، ناسیونالیسم و تجدّد در ایران و ترکیه، تهران: نگارۀ کتاب.
بینام (1384)، نکات و ملاحظات، چاپشده در مجلۀ کاوه، با مقدمۀ ایرج افشار، به اهتمام عبدالکریم جربزهدار، تهران: اساطیر.
بهنام، جمشید (1396)، برلنیها/ اندیشمندان ایرانی در برلن، تهران: فرزان روز.
دولتآبادی، یحیی (1362)، حیات یحیی، ج 3 و 4، تهران: فردوس.
رجبزاده، هاشم (1379)، «میکادونامه یا ستایشنامۀ ژاپن (رزمنامهای از یک سده پیش)،» کتاب ماه تاریخ و جغرافیا.
رجبلو، علی (1396)، دولت مطلقۀ نوگرا در ایران، تهران: پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
رحمانیان، داریوش (1379)، چالش جمهوری و سلطنت در ایران، زوال قاجار و روی کار آمدن رضاشاه، تهران: مرکز.
رویانی، وحید (1399)، «سنّت حماسهسرایی در قیصرنامه ادیب پیشاوری»، فصلنامه کاوشنامه، سال 21، شماره 44، صص 239 ـ 207.
صالحی، نصرالله (1387)، اندیشۀ تجدد و ترقی در عصر بحران، تهران: طهوری.
ضیاء ابراهیمی، رضا (1396)، پیدایش ناسیونالیسم ایرانی/ نژاد و سیاست بیجاسازی، ترجمۀ حسن افشار، تهران: مرکز.
عارف قزوینی، ابوالقاسم (1389)، دیوان شعر عارف قزوینی، به کوشش مهدی نورمحمّدی، تهران: سخن.
مستوفی، عبدالله (1384)، شرح زندگانی من/ تاریخ اجتماعی و اداری دورۀ قاجاریه، ج3، تهران: زوار.
مشفق کاظمی، مرتضی (1394)، تهران مخوف، تهران: امید فردا.
ملایی توانی، علیرضا (1381)، مشروطه و جمهوری/ ریشههای نابسامانی نظم دموکراتیک در ایران، تهران: گستره.
علی مددی، منا. (1401). نظریۀ سیاسی استبداد منوّر در ادبیات پس از مشروطه (از 1285 ه.ش. تا 1310 ه.ش.). پژوهش های بین رشته ای ادبی، 4(7)، 287–325. https://doi.org/10.30465/lir.2021.36355.1302
MLA
علی مددی، منا. "نظریۀ سیاسی استبداد منوّر در ادبیات پس از مشروطه (از 1285 ه.ش. تا 1310 ه.ش.)"، پژوهش های بین رشته ای ادبی، 4، 7، 1401، 287–325. doi: 10.30465/lir.2021.36355.1302
HARVARD
علی مددی، منا. (1401). 'نظریۀ سیاسی استبداد منوّر در ادبیات پس از مشروطه (از 1285 ه.ش. تا 1310 ه.ش.)'، پژوهش های بین رشته ای ادبی، 4(7), pp. 287–325. doi: 10.30465/lir.2021.36355.1302
CHICAGO
علی مددی، منا، "نظریۀ سیاسی استبداد منوّر در ادبیات پس از مشروطه (از 1285 ه.ش. تا 1310 ه.ش.)." پژوهش های بین رشته ای ادبی، 4 7 (1401): 287–325, doi: 10.30465/lir.2021.36355.1302
VANCOUVER
علی مددی منا. نظریۀ سیاسی استبداد منوّر در ادبیات پس از مشروطه (از 1285 ه.ش. تا 1310 ه.ش.). پژوهش های بین رشته ای ادبی. 1401;4(7):287–325. doi: 10.30465/lir.2021.36355.1302
