خوانش تأملی «پیر چنگی» در زمان و حکایت پل ریکور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات. دانشگاه پیام نور تهران. ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات. دانشگاه پیام نور تهران. ایران.

3 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات. دانشگاه پیام نور تهران. ایران

4 گروه زبان و ادبیات فارسی. مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور تهران

10.30465/lir.2021.32317.1188

چکیده

از دیدگاه هرمنوتیک تأملی، نقل قصه و روایت حکایت متعلق به دو دنیای گفتمانی متفاوت است. هر چند هیچ روایتی بدون کنش و تهی از زمان نیست، ولی تحلیل انتقادی حکایت، پیش‌انگاشت هم‌سویی و هم‌گونی کنش و زمانِ آن را با قصه متعارض می‌سازد. به طوری که می‌توان گفت چالش حکایت، واداشتن زبان به پیروی از اندیشه و استعارگی فهم و دغدغة قصه، عمق‌بخشی به یکپارچگی زبان و رویدادانگاری داستان است. آن‌چه که اندیشة نوشتار حاضر حول محور آن می‌گردد در نافذترین شکل خود در دقایق سه‌گانة زمان و حکایت «پل ریکور» فرانسوی مطرح شده است. او با تحلیل انتقادی ماهیت کنش و زمان در عرصة محاکات می‌گوید: هم-بستگی تنگاتنگ بین محاکات و پیرنگ سبب‌ شده نظریه‌پردازان ادبی متوجه حضور مؤلفه‌ای پنهان بنام «آفرینش» که حکایت را برخلاف قصه سرشار از اندیشندگی می‌کند نشوند و کنش و بازنمود آن در قصه را با بازعمل‌آوری کنش در حکایت یکسان پندارند. پنداشت اخیر سبب غفلت از پیکربندی و فهم عملی حکایت شده خصیصه‌هایی را نادیده می‌گیرد که این سنخ ادبی را در مقابل قصه قرار می‌دهد. پژوهشگران مقالة حاضر با استفاده از رهیافت‌های وی روایت «پیر چنگی» را که از داستان‌های مشترک عطار و مولوی است به شیوة تحلیلی- محتوایی مقایسه کرده در مواجهه با این سؤال که کدام خصیصه‌های روایتی قادر است قصه و حکایت را از هم متمایز سازد به این برآیند رسیده‌اند که حکایت‌ برخلاف قصه، فربه از «برون‌گستری»، «فهم عملی»، «خودآیینی» و «شاکله‌سازی» است.

کلیدواژه‌ها


- احمدی، بابک (1381)،  ساختار و هرمنوتیک، تهران: گام نو.
- احمدی، بابک (1385)، ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز.
- احمدی، بابک (1398)، هایدگر و تاریخ هستی، تهران: مرکز.
- ریکور، پل (1398)، زمان و حکایت، ترجمه مهشید نونهالی، تهران: نی.
- ژنت، ژرار(1392)، تخیل و بیان؛ نقد زبان­شناختی، ترجمة الله­شکر اسداللهی تجرق، تهران: سخن.
- سوانه، پیر(1388)، مبانی زیبایی­شناسی، ترجمة محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: نشر ماهی.
- شرت، ایون (1396)، فلسفة علوم اجتماعی قاره­ای، ترجمة هادی جلیلی، تهران: نی.
- عطار، فریدالدین(1395)، مصیبت­نامه، تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
- مولوی، جلال­الدین­محمد(1390)، مثنوی معنوی، تصحیح رینولد ا. نیکلسون، چاپ پنجم، تهران: هرمس.
- فرای، نورتروپ (1377)، تحلیل نقد، ترجمة صالح حسینی، تهران: نیلوفر.
- کالر، جاناتان (1397)، بوطیقای ساخت­گرا، ترجمة کوروش صفوی، تهران: مینوی خرد.
- کهنمویی­پور، ژاله و همکاران(1381)، فرهنگ توصیفی نقد ادبی، تهران: دانشگاه تهران.
- هاسپرس، جان (1387)، درآمدی به تحلیل فلسفی، ترجمة موسی اکرمی، تهران: طرح نو.
- هاو، ال.ای (1387)، یورگن هابرماس، ترجمة جمال محمدی، تهران: گام نو.
- هایدگر، مارتین (1381)،  شعر زبان و اندیشة رهایی، ترجمة عباس منوچهری، تهران: نشر مولی.
- هولتن، اورلی (1364)، مقدمه بر تئاتر، ترجمة محبوبة مهاجر، تهران: سروش.
 
- Chalmers, DJ (2004),"Epistemic two-dimensional semantics". Philosophical studies,  Vol18.Pp: 153-226.
- Deodato, Alexis. S (2010), "Paul Ricoeur's Hermeneutics of Symbols": A critical   Dialectic of Suspicion and Faith. KRITIKE, vol4, N2, Pp:1-17.
-Helenius, Timo (2012), "As If and the surplus of Being in Ricoeur's  Poetics",University of Pittsburgh, Vol3, No2, Pp: 149-170.
-Herman, David (2009), Basic Elements of Narrative in Sandra Hienen & Roy Sommer, (Eds) Narratology in the Age of Cross- Diciplinary.
-Reid, Thomas (2016), Essays on the Intellectual Powers of Man A Critical Edition,  Edited by Derek Brookes, Knud Haakonssen, Edinburgh University Press.
-Ricoeur, Paul (1973), "The Model of Text: Meaningful Action Considered as a Text",  History, The Johns Hopkins University Press. Vol5, No1, Pp 91-117.
-Kermode, Franck (1979), The Genesis of Secrecy. Massachusetts. Harvard University press.
-Mackenzie, Dylan (2019), Living Metaphor Exploring Freedom and Heuristic Insight  in Aesthetic Appreciation, Character Development, and Learning. Canada, Halifax,  Nova Scotia.
-Masong, Kenneth (2012), "Metaphor, Poiesis and Hermeneutical Ontology: Paul  Ricoeur and the Turn to Language", Pan Pacific Journal of Philosophy, Education and  Managment1, No1. Pp: 2-7.
-Petrovici, Iasmina (2013), "Philosophy as hermeneutics", The world of the text concept  in Paul Ricoeurs' hermeneutics, Social and Behavioral Sciences 71 Pp: 21-27.
-Ricoeur, paul (1974), The Conflict of Interpretations: Essays in Hermeneutics, ed. Don  Ihed, Trans: Willis Domingo et al. Evanston Northwestern University Press.
-Ricoeur, paul (1980), "Narrative Time", Critical Inquiry, Vol.7, No.1, pp. 169-190. Chicago. The  University Chicago Press.
-Ricoeur, paul (1981), Hermeneutics and the Human Sciences: Essays on Language,  Action and Interpretation, ed. Trans: John B. Thompson, Cambridge. Cambridge University Press.
-Ricoeur, paul (2004), Metaphor and Philosophical Discourse in the Rule of Metaphor,  Translated by Robert Czerny, Taylor & Francis Library. Pp: 303- 372.