تحلیل شعرعارف قزوینی از دیدگاه نظریة زیبایی‌شناسی انتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه شهید چمران اهواز.

10.30465/lir.2019.4399

چکیده

مکتب فرانکفورت یکی از جنبش‌های بسیار تأثیرگذار دهة سی و چهل در قرن بیستم است. از دستاوردهای مهم مکتب فرانکفورت، نظریة زیبایی‌شناسی‌انتقادی است؛ دیدگاه این نظریه به هنر و بعد زیباشناختی آن، دیدگاهی انتقادی است. این نظریه در مخالفت با پوزیتیویسم که عمدتا در خدمت توصیف و تایید وضع موجود است، در پی به وجودآوردن وضع آرمانی و مطلوب تلاش می‌کند. انتقاد از وضع موجود، خودمختاری اثر هنری، منش ایدئولوژیک اثر هنری، اصل انقلابی بودن و حقیقت محتوایی اثر هنری از جمله اصولی هستند که هدفشان رهایی بشر از وضع نابه‌سامان موجود و رسیدن او به سعادت و وضع مطلوب است. در این جستار سعی شده است با استفاده از روش تحلیل محتوا و جمع آوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به این پرسش‌ها پاسخ داده شود که عارف در شعر و هنر خود همسو با اندیشوران نظریة زیبایی‌شناسی تا چه اندازه رویکردی انتقادی داشته است؟ همچنین نشان دهد که رویکرد هنری عارف بر اساس دیدگاه مکتب فرانکفورت و نظریة زیبایی‌شناسی انتقادی، بیشتر جنبه "ایجابی" دارد یا جنبة سلبی و نفی‌گرایانه؟ نتیجة این پژوهش نمایان می‌سازد که؛ هنر عارف متضمن ابعاد انتقادی و اعتراضی است و به معیارهای هنر اصیل از دیدگاه زیبایی‌شناسی‌انتقادی، بسیار نزدیک می‌شود. او برای رسیدن به وضعیت آرمانی با نگرشی "سلبی" و نفی‌گرایانه وضع موجود جامعه خود را به بوته نقد و داوری می‌کشد. و این گونه به هنر خود "جنبة هشیاربخشی" و "خود مختاری"» می‌بخشد.

کلیدواژه‌ها


آجودانی، ماشالله. (1382). یا مرگ یا تجدد، تهران:  نشر اختران.
آدورنو، تئودور/جی، مارتین، اشیت، جیمز.(1384). مکتب فرانکفورت و جامعه شناسی معرفت. ترجمة جواد گنجی، تهران: انتشارات گام نو.
آرین‌پور، یحیی. (1387).از صبا تا نیما. جلد دوم. تهران: زواره.
اسلامی، شهرام، امیری، کاظم. ( 1374).  نظریة زیبایی‌شناسی تئودور آدورنو.  مجلة بوطیقای نو. دوره 1 . شماره 1 . صص 10-21 .
احمدی، بابک. (1380).  حقیقت و زیبایی.  تهران:  نشر مرکز.
احمدی، بابک. (1386).  خاطرات ظلمت(دربارة سه اندیشگر مکتب فرانکفورت).  تهران:  نشر مرکز.
پین، مایکل. (1382).  فرهنگ اندیشة انتقادی.  ترجمة پیام یزدانجو، تهران:  نشر مرکز.
پوینده، محمد جعفر.  (1377).  درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات.  تهران:  نشر نقش جهان.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1374). آشنایی با نقد ادبی. تهران: انتشارات سخن.
سپانلو، محمد علی. (1369) . چهار شاعر آزادی. تهران: انتشارات نگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا.  (1387).  ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنتتهران: انتشارات سخن.
عارف قزوینی، ابوالقاسم. (1389).  دیوان عارف قزوینی. (به همراه اشعار چاپ نشده) به کوشش مهدی نور محمدی، تهران: انتشارات سخن.
کوسه، ایو. آبه، استفان.  (1385)واژگان مکتب فرانکفورت. ترجمة افشین جهان دیده، تهران: نشر نی.
ناتل خانلری، پرویز. (1369).  هفتاد سخن. تهران: انتشارات توس.
نوذری، حسنعلی.(1384). نظریه انتقادی مکتب فرانکفورت در علوم انسانی و اجتماعی. تهران، نشر آگاه.
مارکوزه، هربرت. (1350).  انسان تک ساحتی.  ترجمة محسن مؤیدی، تهران: نشر امیر کبیر.
. مارکوزه، هربرت. (1379) . بعد زیبا شناختی. ترجمة داریوش مهرجویی، تهران: نشر هرمس.
هال، لئولوونت. (1384).« جامعه شناسی ادبیات، نگاهی به گذشته»،  مجلة جامعه‌شناسیایران. ترجمة محمد رضا شادرو،  شمارة 21. صص 167-151.
یاحقی، محمد جعفر. (1374).  چون سبوی تشنه.  مشهد:  جامی.