بررسی نمود فردیت در رمان بامداد خمار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد ادبیات تطبیقی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین

10.30465/lir.2025.50323.1945
چکیده
امروزه نقد کهن‌الگویی از پرکاربردترین رویکردهای میان‌رشته‌ای در ادبیات است. کارل گوستاو یونگ بنیان‌گذار مکتب روانشناسی‌تحلیلی است و یکی ‌از بنیادی‌ترین کهن‌الگوها در نظریه وی، «فرایند فردیت» است. این فرایند، بیانگر سفر درونی به‌ سوی کمال و رویایی ‌با خویشتن است که سیر تکامل شخصیت و نحوه دستیابی به بلوغ روانی را توصیف می‌نماید. مقاله حاضر، با روش توصیفی‌_تحلیلی، به نقد و بررسی رمان بامداد خمار، اثر فتانه حاج ‌سید‌ جوادی می‌پردازد و هدف آن واکاوی شخصیت اصلی و سایر شخصیت‌های تاثیرگذار، براساس کهن‌الگوهای مطرح در نظریه یونگ است. بنابراین شخصیت محبوبه، نقش محوری داستان، مورد تحلیل قرار می‌گیرد و چگونگی رسیدن او به فردیت و کمال شرح داده‌ می‌شود. این جستار رمان مذکور را در چهار سطح ناخودآگاه جمعی، شخصیت‌ها، نمادها و موقعیت‌های کهن‌الگویی بررسی می‌نماید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که روند فردیت‌یابی محبوبه با رویارویی با سایه آغاز می‌شود و از طریق اتحاد با آنیموس و پیوند با نیمه حقیقی پیگیری می‌گردد. در نهایت مشاهده یک رویا زمینه هماهنگی میان خودآگاه و ناخودآگاه او را فراهم می‌آورد و او را به‌سوی خویشتن‌شناسی سوق می‌دهد. پیمودن این مراحل منجر به مواجهه با خود حقیقی و سازگاری با دنیای پیرامون می‌گردد و دستیابی به فردیت و یکپارچگی روانی را رقم می‌زند. به‌تعبیری، فردیت تباه‌شدۀ محبوبه در ازدواج اول، با ازدواج مجدد او بازسازی می‌گردد و سیر تفرد او با موفقیت به پایان می‌رسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

کتاب­نامه
اسنودن، روث (1390). خودآموز یونگ، ترجمه نورالدین رحمانیان، تهران: آشیان.
اسنودن، روث (1393). یونگ مفاهیم کلیدی، ترجمه افسانه شیخ­الاسلام­زاده، تهران: عطایی.
بیلسکر، ریچارد (1384). یونگ، ترجمه حسین پاینده، تهران: طرح نو.
پاینده، حسین (1398). نظریه و نقد ادبی، ج 1، تهران: سمت.
حاج­سید­جوادی، فتانه (1374). بامداد خمار، تهران: البرز.
زمانی، مریم؛ گلستانی­بخت، طاهره (1399). «نگاهی به کاربرد رویا در چند داستان اسماعیل فصیح از منظر روان تحلیل­گری یونگ و فروید»، دو فصلنامه پژوهش­های بین­رشته­ای ادبی، سال دوم، شماره چهارم، ص 221-251.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1382). فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، ج 3، تهران: جیهون.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1385). فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، ج 4، تهران: جیهون.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1387). فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، ج 5، تهران: جیهون.
فدایی، فربد (1381). یونگ و روانشناسی تحلیلی او، تهران: دانژه.
فوردهام، فریدا (1374). مقدمه­ای بر روانشناسی یونگ، ترجمه حسین یعقوب­پور، تهران: اوجا.
گورین، ویلفرد؛ لیبر، ارل؛ ویلینگهام، جان؛ مورگان، لی (1377). راهنمای رویکردهای نقد ادبی، ترجمه زهرا میهن­خواه، تهران: اطلاعات.
میراندا بوروس، میتفورد (1394). دایرةالمعارف مصور نمادها و نشانه­ها، ترجمه معصومه انصاری و حبیب بشیرپور، تهران: سایان.
یاوری، حورا (1387). روانکاوی و ادبیات (دومتن، دو جهان، دو انسان)، تهران: سخن.
یونگ، کارل گوستاو (1390). به سوی شناخت ناخودآگاه، انسان و سمبول­هایش، ترجمه حسن اکبریان­طبری، تهران: دایره.
­­­­­یونگ، کارل گوستاو (1393). انسان و سمبول­هایش، ترجمه محمود سلطانیه، تهران: جامی.