ساز کار سیر و سلوک عرفانی از دیدگاه پدیدار شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه بین المللی امام خمینی‌(ره)

2 دکترای زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات عرفانی دانشگاه بین المللی امام خمینی‌(ره)

10.30465/lir.2025.52877.2058
چکیده
نشانه شناسی کلاسیک جهان را میان سوژه و دیگری تعریف می کند. لاندوفسکی توانست با رویکرد پدیدار شناسی در این حوزه تغییراتی بنیادین و نظام مند ایجاد کند و الگوی ارتباط میان سوژه و دیگری را از دریچه نظام های معنایی باز تولید کند. نظام هایی معنایی برنامه مدار و مجاب سازی در گفتمان عرفان به عنوان بستری انسانی و اجتماعی قابل بررسی است. در هر دوی این نظام ها پیر و مرشد در مقام سوژه ای قدرتمند و ساحتی برتر عمل گرایی دارد و سالکان و مخاطبان عرفان در سوی دیگر به عنوان سوژه هایی مشارکت کننده با نقش هایی مضمونی حضور دارند؛ اما پیروانی انسانی و اجتماعی اند که عموما مشارکتی یک سویه دارند و هر سوژه ای به شیوه خود متن عرفان را معنا می بخشد؛ با این حال اهداف مشترکی دارند. این جستار به شیوه توصیفی تحلیلی مبتنی بر رویکرد پدیدار شناسی لاندوفسکی به این نتیجه رسیده است که نمود این دو نظام معنایی را در گفتمان عرفان میتوان در حضور ساحت برتر به عنوان پیر و مرشد و نظم پیوستار سیر و سلوک مشاهده کرد و انگیزه مشارکت اهل عرفان در این نظام ها بر اساس الزامات اجتماعی و اهداف مشترک و انگیزه توافقی عرفانی است که مصادیق آن در متون متصوفه و روایت های عرفانی بسیار دیده می شود

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-          ابن عربی؛ فتوحات مکیه، (جلد اول)، بیروت: دارصادر. بدون تاریخ.
-          ابوالقاسم قشیری؛ ترجمة رسالة قشیری؛ تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1361.
-          ابوالمفاخر یحیى باخرزی؛  اوراد الاحباب و فصوص الآداب؛ به کوشش ایرج افشار، تهران: فرهنگ ایران زمین، 1385.
-          ابونصر سرّاج طوسی؛ اللمع‌ فی‌ التصوف؛ تصحیح‌ و تحشیه رینولد آلن نیکلسن، ترجمه‌ فارسی از مهدی محبتی، چاپ اول، تهران: انتشارات اساطیر، 1382.
-          احمد بن محمد طوسی غزالی؛ رساله سوانح العشاق؛ تصحیح و مقدمه جواد نوربخش، تهران: انتشارت خانقاه نعمت اللهی، 1352.
-          امیری فر، عاطفه و همکاران. (1399). «تحلیل کیفیت معنابخشی به پدیدارها درزبان گفتمان عرفان بر مبنای آرای لاندوفسکی»، جستارهای زبانی، دورة یازدهم، شمارة چهارم (پیاپی 58)، صص767-795.
-          -------------- و سید علی قاسم زاده. ( 1402) «نظام معنایی حاکم بر تجربة شهودی عرفانی و روایت آن»، مجلة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، سال 31، شماره 39، صص7-32.
-          بهاالدین ولد، محمد بن‌ حسین‌ خطیبی بکری؛ معارف؛ به اهتمام بدیع الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات طهوری. 1382.
-          بینگلر، اتولر؛ ارتباطات اقناعی؛ ترجمة علی رستمی؛ تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه های صدا و سیما.، 1376.
-          پطروشفسکی، ایلیا پاولوویچ؛ شرح شطحیات؛ تصحیح هانری کربن، تهران: انتشارت طهوری، 1350.
-          جلال الدین محمد مولوی؛ مثنوی معنوی؛ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375.
-          ------------------؛ فیه مافیه؛ تصحیح بدیعالزمان فروزانفر،  تهران: انتشارات نگارستان کتاب، 1386.
-     حاجیزاده، مهین و همکاران؛  «بررسی سوژه و دیگری در برخی  اشعار ریتا عدوه از منظر نقد روانکاوانة ژاک لاکان»؛ مجلة نقد ادب معاصر عربی، شمارة 14، 1395، صص 1-25.
-          زرین کوب، عبدالحسین؛ جستجو‌ در‌ تصوف؛ چاپ سوم، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1369.
-          ---------------؛ نقش بر آب؛ تهران: انتشارات معین، 1368.
-          سعیدى، گل بابا؛ فرهنگ اصطلاحات عرفانى ابن عربى؛ تهران: انتشارات شفیعى. 1383.
-          سورین، ورنر و جیمز تانکارد؛ نظریه های ارتباطات؛ ترجمه علیرضا دهقان، تهران: انتشارات مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1386.
-          سهروردی، شهاب الدین یحیی؛ مجموعه مصنفات؛ تصحیح و مقدمه سید حسن نصر، چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 1380.
-          شمس تبریزی؛ مقالات شمس؛ ویرایش جعفر مدرس صادقی، تهران: نشر مرکز، 1373.
-          شیرازی، روزبهان بقلی؛ عبهرالعاشقین؛ تصحیح و مقدمة هانری کربن و محمد معین، تهران: منوچهری. 1383.
-          شیری، قهرمان؛ «نقش تمرین و طبیعت در خرق عادت(کرامت های ممکن)»، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی، شماره 8، 1389، صص 83-112.
-          عبدالرحمن جامی؛ نفحات الانس من حضرات القدس؛ مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی،  تهران: انتشارات سخن، 1386.
-          عزیز الدین نسفی؛ الأنسان الکامل؛ ترجمه ضیاء الدین دهشیری با مقدمه هانری کربن، تهران: انتشارات طهوری، 1378.
-          عطار نیشابوری؛ تذکره الولیاء؛ تصحیح رینولد نیکلسون، لیدن، بدون تاریخ.
-          علی بن عثمان هجویری؛ کشف المحجوب؛ با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، چاپ سوم، تهران: انتشارات سروش، 1389.
-          عین القضات همدانی؛ نامه های عین القضات؛ به اهتمام علینقی وزیری و عفیف عسیران، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: انتشارات زوّار، 1362.
-          -------------؛ تمهیدات؛ تصحیح عفیف عسیران، چاپ چهارم، تهران: انتشارات منوچهری، 1373.
-          فتوحی، محمود.؛ «از کلام متمکن تا کلام مغلوب»؛ مجلة نقد ادبی، سال سوم، شماره دهم، 1398، صص 35- 62.
-          عبدالرزاق کاشانى؛ لطائف الاعلام فى اشارات اهل الالهام؛ تحقیق سعید عبدالفتاح، دارالکتب المصریة، 1996.
-          عزالدین محمود کاشانى؛ مصباح الهدایه و مفتاح الکفایة؛ تصحیح جلال الدین همایى، چاپ چهارم، تهران: نشر هما، 1372.
-          گوهرین، سید صادق؛ شرح اصطلاحات تصوف؛ تهران: انتشارات زوّار، 1368.
-          متولی، کاظم؛ افکار عمومی و شیوه های اقناع؛ تهران: انتشارات بهجت، 1384.
-          محمد بن منور؛ اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر؛ تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: نشر آگه، 1386.
-          مرادی، حجت الله؛ اقناع سازی و ارتباطات اجتماعی؛ تهران: انتشارات ساقی، 1384.
-          معین، مرتضی بابک ؛ «بررسی تطبیقی اندیشههای بنیادین پدیدارشناسی(با رویکرد هوسرلی) با مضامینی چند در شعر سپهری»؛ مجلة مطالعات تطبیقی هنر، سال اول، شماره اول، 1390، صص 17-28.
-          ------------؛ معنا به مثابه تجربة زیسته؛ تهران: انتشارات سخن، 1394.
-          -----------؛ ابعاد گمشده معنا در نشانهشناسی روایی کلاسیک؛ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1396.
-          نجم الدین رازى؛ مرصاد العباد؛ تصحیح محمدامین ریاحى، چاپ پنجم، تهران:  انتشارات علمى و فرهنگى، 1385.
-         Landowski Eric , Interactions risquées, Limoges, Pulim, 2005.