تحلیل جامعه‌شناختی نقش طبقات اجتماعی در ظهور و افول قیام دهقانان در رمان «کلیدر» بر اساس نظریة پی‌یر بوردیو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی

2 استاد گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 استاد گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده
رمان «کلیدر»، بلندترین رمان محمود دولت‌آبادی، به‌روایت قیام دهقانان منطقة خراسان در دهة1320 می‌پردازد. در این اثر، دولت‌آبادی با روشی رئالیستی مراحل تکوین و افول این قیام را به‌تصویر می‌کشد. در این رمان، کشمکش طبقات اجتماعی که می‌توان آن‌ها را در دو طبقه فرودست و فرادست طبقه‌بندی نمود، به قیام مسلحانة جوانی کُرد به‌نام گل‌محمد کلمیشی منجر می‌شود. در آغاز این قیام طبقات فرودست کشاورز و رعیت که از ظلم طبقة اربابان به‌تنگ آمده‌اند از گل‌محمد حمایت می‌کنند، اما با گذشت زمان، اربابان که از قدرت و آوازة گل‌محمد احساس خطر می‌کنند، علیه وی متحد می‌شوند و با استفاده از تحولات سیاسی جدید در کشور، دولت را در سرکوب این قیام با خود همراه می‌کنند. این پژوهش می‌کوشد تا بر اساس نظریة جامعه‌شناختی پی‌یر بوردیو، ضمن بررسی و تحلیل طبقات اجتماعی در رمان «کلیدر»، نقش هریک از دو طبقة اربابان و کشاورزان را در ظهور و افول این قیام نشان دهد. بر اساس یافته‌های این پژوهش، در رمان «کلیدر»، استثمار و فقر حاصل از توزیع ناعادلانة سرمایه و انباشت آن در طبقات فرادست زمینه‌ساز قیام طبقات فرودست می‌شود، اما سرانجام، به‌دلایلی چون عدم آمادگی در طبقات فرودست و استیلای خشونت نمادین، فقدان آینده‌نگری و برنامه، تزلزل در رهبری قیام، اتحاد طبقات فرادست در مقابل تفرقة طبقات فرودست، و تحولات سیاسی کشور و سیاست جدید حکومت مرکزی، این قیام از درون رو به اضمحلال می‌رود و به‌شدت سرکوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- انصاری، منصور و طاهرخانی، فاطمه، (1389)، «بررسی نظریة زبان و قدرت نمادین پی‌یر بوردیو»، فصلنامة پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، سال اول، شمارة سوم، صص 51-65.
- ایوبی، حجت‌الله، (1400)، به‌طعم فرهنگ(جامعه‌شناسی سیاسی پی‌یر بوردیو)، تهران: ثالث.
- باتلر، جودیت، (1400)، زیست روانی قدرت؛ نظریه‌هایی دربارة انقیاد، ترجمة پرویز شریفی درآمدی و لیلا طورانی، تهران: گام نو.
- بوردیو، پی‌یر، (1396)، نظریة کنش، ترجمة مرتضی مردیها، چاپ هفتم، تهران: انتشارات نقش نگار.
- --------- (1400الف)، تمایز، ترجمة حسن چاووشیان، چاپ هفتم، تهران: ثالث.
- ---------(1400ب) سلطة مذکر، ترجمة محسن ناصری راد، تهران: آگه.
----------(1400ج)، دربارة دولت، ترجمة سروش قرائی، چاپ سوم، تهران: مولی.
----------(1401)، دربارة تلویزیون و سلطة ژورنالیسم، ترجمة ناصر فکوهی، چاپ سوم، تهران: فرهنگ جاوید.
- پوینده، محمدجعفر،(1398)، درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات، چاپ چهارم، تهران: نقش جهان.
- جمشیدیها، غلامرضا و پرستش، شهرام، (1386)، «دیالکتیک منش و میدان در نظریة عمل پی‌یر بوردیو»، نامة علوم اجتماعی، شمارة 30، صص2-32.
- دولت‌آبادی، محمود، (1400ج)، کلیدر، (جلد 1 تا 10)، چاپ سی‌وششم، تهران: فرهنگ معاصر.
- شایان مهر، علیرضا، (1398)، پی‌یر بوردیو، چاپ دوم، تهران: نشر اختران.
- لوونتال، لئو، (1381)، «جامعه‌شناسی ادبیات»، ترجمة محمدرضا شادرو، مجلة جامعه‌شناسی ایران، دورة چهارم، شمارة 1، صص 117-136.
- زنجانی‌زاده، هما، (1383)، «مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی بوردیو»، مجلة علوم اجتماعی، شماره دوم، صص 23-39.
- غلام، محمد، (1383)، «جامعه‌شناسی رمان معاصر فارسی»، مجلة دانشکده ادبیات و علوم انسانی(دانشگاه خوارزمی)، دورة 12، شمارة 45-46، صص 129-173.
- فکوهی، ناصر، (1384)، تاریخ نظریه‌های انسان‌شناسی، تهران: نشر نی.
- مبارکی، محسن،(1389)، «پیوند ادبیات و جامعه‌شناسی از دیدگاه لوسین گلدمن»، نخستین همایش ملی ادبیات فارسی و پژوهش های میان‌رشته‌ای، بیرجند.
- مقدس جعفری، محمدحسن و دیگران، (1386)، «بوردیو و جامعه‌شناسی ادبیات»، مجلة ادب پژوهی، شماره دوم، صص77-94.
- ممتاز، فریده، (1383)، «معرفی مفهوم طبقه از دیدگاه بوردیو»، پژوهشنامة علوم انسانی، شمارة 41 و 42، صص149- 160.
- مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی دیدگاه، (1372)، خاطرات نورالدین کیانوری، تهران: انتشارات اطلاعات.
- میرصادقی، جمال، (1386)، ادبیات داستانی، چاپ پنجم، تهران: سخن.
- میرعابدینی، حسن، (1399)، سرگردان در میدان‌های پی‌یر بوردیو و مقالات دیگر، تهران: چشمه.
- کلیگیز، مری، (1398)، اصطلاحات کلیدی در نظریة ادبی، ترجمة رضا رضایی، رفسنجان: انتشارات دانشگاه ولی عصر(عج) رفسنجان.
References
·                     Talattof, Kamran (2000). The Politics of Writing in Iran: A History of Modern Persian Literature (به انگلیسی). Syracuse, New York: Syracuse University Press.
·                     Ansari, M, Taherkhani, F. (2010). Examining Pierre Bourdieu's Theory of Language and Symbolic Power. Quarterly Journal of Political and International Studies. 1st year. No. 3. pp. 51 – 65.
·                     Ayobi, H. (2021). Taste of Culture (Pierre Bourdieu's political sociology). Tehran: Saales.
·                     Butler, J. (2021). The Psychic Life of Power: Theories in Subjection. Translated by Parviz Sharifi Avaradi and Leila Tourani, Tehran: Gam-e-Nou
·                     Bourdieu, P. (2017). Theory of Action. Translated by Morteza Mardiha. (7th ed.). Tehran: Naqsh-e- Nagar Publications.
·                     Bourdieu, P. (2021a). Distinction. Translated by Hassan Chavoshian. (7th ed.). Tehran: Saales.
·                     Bourdieu, P. (2021b). Masculine Domination. Translated by Mohsen Naseri Rad. Tehran: Agah
·                     Pouyandeh, M. J. (2019). An Introduction to the Sociology of Literature (4th ed.). Tehran: Naghsh-e-Jahan
·                     Jamshidiha, Gh, Parastesh, Sh. (2007). The Dialectic of Character and Field in Pierre Bourdieu's Theory of Action.  Social Sciences Letter. No. 30. pp. 2 – 32.
·                     Dowlatabadi, M. (2021). Kelidar, (vol. 1 to 10). (36th ed.). Tehran: Farhang-e-Moaser.
·                     Shayanmehr, A. (2019). Pierre Bourdieu. (2nd ed.). Tehran: Akhtaran Pubilcations.
·                     Löwenthal, L. (2002). Sociology of literature. Translated by Mohammad Reza Shadro. Iranian Sociology Magazine. Vol. 4. No. 1. pp. 117-136.
·                     Zanjanizadeh, H. (2004). An Introduction to Bourdieu's Sociology. Journal of Social Sciences. No. 2. Pp. 23 – 39.
·                     Gholam. M. (2004). Sociology of Contemporary Persian Novel. Journal of Faculty of Literature and Human Sciences (Khwarazmi University). Vol. 12. No. 45-46. pp. 129-173.
·                     Fakohi, N. (2005). History of Anthropological Theories. Tehran: Ney Publications.
·                     Mobaraki, M. (2010). Linking Literature and Sociology from Lucien Goldman's Point of View. The first national conference of Persian literature and interdisciplinary research. Birjand.
·                     Moghadas Jafari, M. et. Al. (2007). Bourdieu and Sociology of Literature. Journal of Literary Studies. No. 2.  pp. 77-94.
·                     Momtaz, F.  (2004). Introducing the Concept of Class from Bourdieu's Point of View. Journal of Human Sciences, No. 41 and 42. pp. 149-160.
·                     Didgah Research and Publishing Institute. (1993). Nuruddin Kianuri's Memoirs. Tehran: Etela'at Publications.
·                     Mirsadeghi, J. (2007). Fiction Literature. (5th ed.). Tehran: Sokhan
·                     Klages, M. (2019). Key Terms in Literary Theory. Translated by Reza Rezaei, Rafsanjan: Vali-e- Asr University Publications of Rafsanjan