واسازی تقابل دوستی و دشمنی در فابل‌های هزار و یک شب براساس نظریه ژاک دریدا (مطالعه موردی داستان روباه و گرگ و داستان روباه و کلاغ)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه خوارزمی

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه خوارزمی

چکیده
واسازی نوشتار، نوعی خوانش فلسفی است که ژاک دریدا آن را برای خنثی‌کردن یا وارونه ‌ساختن تقابل‌های دوگانه حاضر در متن پیشنهاد داده ‌است. از آنجا که فابل‌ها از قابلیت بالایی در انتقال مفاهیم برخوردارند، گزینه مناسبی برای آموزش واسازی هستند. بر این اساس واسازی فابل علاوه برتولید معانی‌جدید، به آشکارکردن زیبائی‌های متن یاری می‌رساند. روش کار دریدا درساختارشکنی ادبیات و نوشتار بر یافتن تقابل‌های دوجزئی موجود در متن بنا شده است. مرحله بعد، واسازی این تقابل‌ها با استفاده از پیداکردن موارد متناقض در متن است و درنهایت قرائتی نومبتنی براین شالوده‌شکنی، کار را به سرانجام می‌رساند. بنابرآنچه ذکرشد، جستار حاضر، دو فابل از هزار‌ و یک شب با عناوین روباه و گرگ و روباه و کلاغ را با رویکرد فلسفی و با روش دریدا واسازی کرده است. نتایج نشاندهنده ارجحیت قطب دشمنی در داستان روباه وگرگ است که این ارزش‌گذاری درجریان واسازی خنثی شده و حالتی از آمیختگی دوستی و دشمنی آشکارشده ‌است. اما در‌ داستان روباه وکلاغ، تقابل‌های دوگانه برای هریک از شخصیت‌های داستان، به شکل متفاوتی بروز کرده ‌است. به این شکل که ارجحیتِ دشمنی برای کلاغ و دوستی برای روباه نمایان شده که جریان واسازی با خنثی‌کردن این ارزش‌گذاری‌ها، حالت نه دوستی و نه دشمنی را برجسته ساخته ‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


-احمدی، بابک(1400)، ساختار و تأویل متن، چ 22، تهران: مرکز.
-ازوپ(1394)، حکایت‌های ازوپ، ترجمه: امیرحسین ‌مکی، تهران: آریاگهر.
-اقلیدی، ابراهیم(1393)، هزار و یک شب، چ2، تهران: مرکز.
-ألف لیله و لیله(2022)، ج 2، آمریکا: مؤسسه هنداوی.
-البازعی، سعد(1996)،‌ «محور التقویض أم تقویض المحور»، النص الجدید، العدد 5، صص 184-190.
-برند، روی(1400)، عشق دانایی؛ حیات فلسفه از سقراط تا دریدا، ترجمه: پرویز شریفی درآمدی، آفتاب پیرزاد نهوجی، تهران: ثالث.
-بشبندر، دیفید(2005)، نظریه الادب المعاصر و قراءه الشعر، القاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
-تایسون، لیس( 1398)، نظریه‌های نقد ادبی معاصر، ترجمه: مازیار حسین زاده و فاطمه حسینی، ویراستار: حسین پاینده، چ3،‌ تهران: نگاه امروز و حکایت قلم نوین.
-توماس، بلفنیست(1966)، عصرالأساطیر، التعریب: رشدی السیسی، القاهره: نهضه العربیه.
-حقیقی، شاهرخ(1379)، گذار از مدرنیته، نیچه، فوکو، لیوتار و دریدا، تهران: آگاه.
- حموده، عبدالعزیز(1998)، المرایا المحدبه من البنیویه إلی التفکیک، کویت: المجلس الوطنی للثقافه و الفنون و الآداب.
- خضر حمد، عبدالله(2017)، التفکیکیه فی الفکر العربی القدیم، جهود عبدالقاهر الجرجانی أنموذجاً، بیروت: دارالقلم للطباعه و النشر و التوزیع.
- دریدا، جاک(1988)، الکتابه و الإختلاف، التعریب: کاظم جهاد، المغرب: دار توبقال للنشر، دارالبیضاء.
- دریدا، جاک، دی مان، بول و آخرون(2013)، مدخل إلی التفکیک، التعریب: حسام نایل، القاهره: الهیئه العامه للکتاب.
- دریدا، ژاک(1396)، درباره گراماتولوژی، ترجمه: مهدی پارسا، تهران: شوند.
-دولی، مارک، لیام، کاوانا(1400)، فلسفه دریدا، ترجمه: نادر خسروی، تهران: نی.
-دهقانی، مسعود(1399)، «مقایسه تطبیقی حکایت اخلاقی کلاغ و روباه در شعر ایرج میرزا و احمد شوقی با اصل فرانسوی»، زبان و ادبیات فارسی، سال 73، شماره 241، صص 121-140.
- الرویلی، میجان، البازعی، سعد(2002)، دلیل الناقد الأدبی، المغرب: المرکز الثقافی العربی، دارالبیضاء.
-شفیعی سروستانی(1398)، تاریخ فرهنگی قبیله لعنت، الیگارشی حاخامی، تلمود، کابالا، ج 4، تهران: هلال.
- شمیسا، سیروس(1393)، نقد ادبی، تهران: میترا.
-ضمیران، محمد(1386)، ژاک دریدا و متافیزیک حضور، تهران: مرکز.
-گلندینینگ، سایمون(1398)، درآمدی بر ژاک دریدا، ترجمه: مهدی پارسا، تهران: شوند.
-لوسی، نایل(1399)، فرهنگ واژگان دریدا، ترجمه: مهدی پارسا، تهران: شوند.
 -محجوب، محمدجعفر(1386)، ادبیات عامیانه ایران، چ3، تهران: چشمه.
-مفتاح، محمد(1990)، مجهول البیان، المغرب: دار توبقال للنشر.
-نهاماس، الکساندر(1397)، فلسفه دوستی، ترجمه: آیدین رشیدی، تهران: گمان.
-Bacon, F. (1985). The Essays or Counsels, Civill and Morall, Ed.Michael Kiernan, Oxford, Claerndon Press.                                                                                                                                  
-Dallmayr, Fred (1999), Derrida and Friendship in: The Challenges to Friendship in Modernity, rd.King, Preston, pp 105-130.                                                                                                              
-Derrida, J. (1997). The Politics of Friendship, Translated by George Collins, London & New York, Verso.                                                                                                                                                  
Derrida, J. (1972), Positions, Paris, Les Edition de Minuit.                                                                     -
-Montaigne, N. (1957). The Complete Works of Montaigne. Translated by D.M.Frame, Stanford University Press.