تحلیل سرعت روایت در داستان ضحاک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده
روایت‌شناسی دانش بررسی داستان‌ها و متون روایی هستند که بر اساس آن می‌توان به درک و تحلیلی از داستان‌ها رسید. یکی از مباحث مورد نظر روایت‌شناسان، سرعت روایت است که با تمایز نهادن بین زمان متن و زمان روایت آن، این اصطلاح وضع شده است. در این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر دانش بینارشته‌ای به بررسی و تحلیل سرعت روایت در داستان ضحاک به عنوان اولین داستان با پیرنگ کامل در بخش اسطوره‌ای شاهنامه پرداخته شده است. الگوی مورد بررسی نه الگوی ژنت بلکه الگویی است که در مقالۀ «الگوهایی برای بررسی سرعت روایت» با تکیه بر رویدادهای هسته‌ای و وابسته طراحی شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که می‌توان برای این داستان، 12 رویداد هسته‌ای در نظر گرفت که قوام داستان به آن‌ها بازبسته است. فردوسی در نیمۀ دوم روایت داستان ضحاک، روایت را با طول و تفصیل بیان کرده و سرعت روایت در این بخش با کُندی مواجه است. دلیل این امر نیز تثبیت مفاهیم برآمده از تقابل‌های دو نیروی خیر و شرّ در ابتدای روایت است. سرعت روایت در نیمۀ نخست، مثبت است و فردوسی سعی کرده است با معرّفی خلاصه‌وار شخصیت‌های اصلی داستان، ابعاد شخصیتی آن‌ها، کنش‌های اساسی و مورد نیاز، خواننده را با فضای داستان آشنا کند. تنها در یک رویداد که در میانۀ داستان است، شتاب روایت به صورت تسامحی، ثابت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


برتنس، یوهانس (1384). مبانی نظریۀ ادبی، ترجمۀ محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: ماهی.
بردول، دیوید (1385). روایت در فیلم داستانی، ج1، ترجمۀ علاءالدین طباطبایی، تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
تودوروف، تزوتان (1385). نظریۀ ادبیات، ترجمۀ عاطفه طاهایی، تهران: اختران.
حسن­پور، هیوا (1397). «الگوهایی برای بررسی سرعت روایت»، نشریۀ روایت­شناسی، 2 (3)، 40-21.
حسن­پور، هیوا؛ حسینی، سیده بشری؛ گنجی، نگین (1400). «نظریه و متن؛ آسیب­شناسی مقالات منتشر شده بر پایۀ آرای گریماس»، نشریۀ جستارهای نوین ادبی، 54 (4)، 137-117.
خواجه احمد عطاری، علیرضا؛ تقوی­نژاد، بهاره؛ خاتون طغان، نرگس (1403). «تحلیل روایت­شناسانۀ به بند کشیدن ضحاک در شاهنامۀ بایسنقری بر مبنای نظریۀ ژرار ژنت»، نشریۀ هنرهای زیبا: هنرهای تجسّمی، 29 (1)، 84-73.
ریمون- کنان، شلومیت. (1387). روایت داستانی: بوطیقای معاصر، ترجمۀ ابوالفضل حرّی، چ1. تهران: نیلوفر.
فردوسی، ابوالقاسم (1388). شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان، تهران: قطره
فروزنده، مسعود (1391). «ساختار روایت در داستان ضحاک»، نشریۀ کاوش نامۀ زبان و ادبیات فارسی، 13 (24)، 120-103.
مللی، مهدیه؛ نصر اصفهانی، محمدرضا؛ نجفی، زهره؛ طغیانی، اسحاق (1399). «تحلیل ساختاری داستان ضحاک بر مبنای الگوی منطق نقش­های کلود برمون»، نشریۀ متن­شناسی ادب فارسی، 12(46)، 36-19.
Genette, Gerard. (1980). Narrative Discourse. Trans. Jane E.lewin. Ithaca: Cornell University Press.