امکان تأویل‌های چندگانه با تکیه بر رمزگان‌های پنج‌گانۀ رولان بارت: با تحلیل موردی نمایشنامۀ «فعل‌« نوشتۀ محمد رضایی‌راد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی فلسفه هنر، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استادیار گروه فلسفه دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
نشانه‌شناسی و تحلیل روایت رولان بارت می‌تواند ابزار و یا روشی باشد که از پس تحلیل معنایی دلالت‌های گسترده‌ی متن ادبی برمی‌آید. بارت به‌منظور شناخت روایت و راوی، رویکرد تحلیل متنی یا الگوی رمزگان‌های پنج‌گانه را برای متون روایی-توصیفی به کار می‌بندد. روش او مبتنی بر تحلیل رمزگان‌ها این امکان را به دست می‌دهد که با سنجش و رمزگشایی، تأویل‌های گوناگونی از متن، نقش مؤثر خواننده یا اجراگر در ساخت روایت و فرایند معناسازی در متن تقویت شود. نمایشنامۀ فعل نوشتۀ محمد رضایی‌راد دارای ساختار دراماتیکی ‌است که از روایت علی، منطقی و از سوی دیگر، الگوی خطی زمان پیروی نمی‌کند و به‌لحاظ نشانه‌شناختی و فرآیند چگونگی تولید معنا، آکنده از انبوه رمزگان‌هایی است. این ویژگی، ما را در پیشگاه متنی قرار می‌دهد که خواننده یا اجراگر را به سوی تاویل‌های فردی و تولید معنا فرامی‌خواند(متن باز). در پژوهش حاضر بر اساس رویکرد متنیِ بارت، رمزگان‌های نمایشنامۀ فعل و چگونگی ساختمندی متن، توسعه و پراکندگی معنا و خوانش تأویل‌های محتمل از آن بررسی شده است. تأویل‌پذیری نظام‌های رمزگانی آن نشان می‌دهد درام مزبور -به تعبیر بارت- متنی است «گشوده» و نوشتنی با ظرفیت‌های نشانگانی بسیار که می‌تواند محل تأویل‌های متعددی باشد. هدف از این تحقیق، گسترش دامنۀ تجربل زیباشناختی خواننده و نشان دادن قابلیت‌های ادبی نمایشنامۀ فعل است که با روش کتابحانه‌ای و جست وجوی اینترنتی داده های آن گردآوری شده اند. داده ها در قسمت مربوط به بارت توصیف شده و در مواجهه با متن نمایشنامۀ فعل، تحلیل می شوند

کلیدواژه‌ها

موضوعات

احمدی، بابک (1382)، ساختار و تأویل متن، نشر مرکز، تهران.
بارت، رولان (1373)، مرگ نویسنده، ترجمه: داریوش کریمی، فصلنامه هنر، شماره 25، صص 377-381 .
بارت، رولان (1394)، اس/زد، ترجمه: سپیده شکری‌پوری، نشر افراز، تهران.
ربانی،مژگان. علوی مقدم، مهیار. فیروزی مقدم، محمود و خیرآبادی، سهند. (1402). تحلیل بینانشانه‌ای رمان و فیلم«گاو خونی» براساس رمزگان روایی رولان بارت. پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی, 5(9), 209-241.
رضایی‌راد، محمد (1396)، فعل، شطحیاتی در دستور، نشر بیدگل، تهران.
سجودی، فرزان (1388)، نشانه‌شناسی: نظریه و عمل، انتشارات علم، تهران.
سجودی، فرزان (1395)، نشانه‌شناسی کاربردی، انتشارات علم، تهران.
سیدان، الهام (1394)، نشانه‌شناسی لایه‌ای رمزگان‌ها در داستان‌ قرآنی خلقت آدم (ع) با تأکید بر کشف‌الاسرار میبدی، فصلنامه پژوهش‌های ادبی-قرآنی، سال سوم، شماره 4، صص 144- 169.
صادقی اصفهانی، لیلا (1387)، عملکرد رمزگان‌ها در خوانش داستان خروس، بحثی نشانه‌شناسی از دیدگاه رولان بارت، مجله پازند، سال 4،شماره 14، صص 67- 88.
صفیئی، کامبیز و سلامی، مسعود (1390)، توضیح و معرفی متدولوژی رمزگان پنج گانه رولات بارت با نمونه عملی از نمایشنامه فیزیکدانها اثر فریدریش دورنمات، فصلنامه مطالعات نقد ادبی (پژوهش ادبی)، شماره 24 و 25، صص 199- 221.
قادری، نصرالله (1392)، آناتومی ساختار درام، انتشارات نیستان، تهران.
کوارد، روزالید و الیس، جان (1394)، اس/زد، در مجموعه مقالات ساخت‌گرایی، پساساخت‌گرایی و مطالعات ادبی، به کوشش و ترجمه فرزان سجودی، انتشارات سوره مهر، تهران.
مکاریک، ایرنا ریما (1393)، دانش‌نامه نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمه: مهراج مهاجر و محمد نبوی، نشر آگه. تهران.
ویتمور، جان (1386)، کارگردانی پست‌مدرن، ترجمه: صمد چینی فروشان، انتشارات نمایش، تهران.
فوکو، میشل (1396)، مراقبت و تنبیه، ترجمه: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، نشر نی، تهران.
دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامۀ دهخدا، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.
 
Barthes, R. (1978), S/Z, trans. R. Miller. London, UK. Blackwell Publishing Ltd.
Barthes, R. (1977), The Death of the Author. Trans. S Heath. Journal of Image, music, text, London. UK. 142-148   
Fludernik, Monika (2009), An Introduction to Narratology. London and New York. Routledge.
Fludernik, Monika (2008), Narrative and Drama, in Theorizing Narrativity. Edited by John Pier and Jose Angel Garcia Landa. Walter de Gruyter. Berlin & New York. 355-383
Encyclopædia Britannica, (2007), Chicago: Encyclopædia Britannica.
Cuddon, J. A. (2013), A dictionary of literary terms and literary theory,