بازتاب جلوه‌های لذت این جهانی در شعر، نقاشی و معماری عصر صفوی با استفاده از رویکرد تطبیقی هنری رماک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گنبدکاووس

10.30465/lir.2020.31965.1177

چکیده

این مقاله با مفروض داشتن ارتباط بین حوزه‌های متنوع اندیشه و هنر هر عصر، پژوهشی بینارشته‌ای در قلمرو ادبیات تطبیقی و بینارشته‌ای است که به مطالعه‌ی ارتباط بین شعر، نقاشی و معماری عصر صفوی می‌پردازد و با استفاده از نظریه‌ی ادبیات تطبیقی هنری رماک، و بررسی بینارشته ای شعر، نقاشی و معماری عصر صفوی در پی تبیین و تحلیل این موضوع است که چگونه مفهومی یکسان، به اشکال متفاوت در شعر، نقاشی و معماری این عصر نمود یافته است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، لذت این‌جهانی و کسب لذت و سرخوشی، که از مؤلفه‌های اساسی زمینی شدن و روی‌گردانی از عوالم دیگر است، یکی از پیش‌فرض‌هایی است که اساس اندیشه و هنر این عصر را شکل می‌دهد. از این روی، شاعران، نقاشان و معماران عصر صفوی به اشکالی مختلف و متنوع، به جنبه‌ی لذت بخش بودن هنر خود توجه داشته‌اند و بر اساس آن به آفریدن و خلق آثار خود دست یازیده‌اند.

کلیدواژه‌ها


- آتشی، لاله و علی­رضا انوشیروانی. (1390). «ادبیات و نقاشی: نقاشی­های رمانتیک بلیک از حماسه­ میلتن»، ادبیات تطبیقی، سال دوم، پیاپی4، صص100-121.
- آلبوغیش، عبدالله و نرگس آشتیانی. (1379). «پیوند ادبیات و نگارگری؛ خوانش تطبیقی لیلی و مجنون جامی و نگاره­ای از مظفرعلی»، فصلنامه­ی پژوهش­های زبان و ادبیات تطبیقی، دوره­ی6، شماره10، صص 31-58.
- آملی، طالب. (بی­تا). کلیات اشعار، به اهتمام و تصحیح و تحشیه­ی شهاب طاهری. تهران: سنایی.
- آیت­الهی، حبیب الله. (1380).کتاب ایران؛ تاریخ هنر، چاپ اول، تهران: مرکز مطالعات فرهنگی بین المللی سازمان فرهنگ و  ارتباطات اسلامی.
- ابوالقاسمی، لطیف. (1384). هنر و معماری اسلامی ایران، به کوشش علی عمران پوری، تهران: وزارت مسکن و شهرسازی.
- اخگر، مجید. (1390). فانی و باقی: درآمدی انتقادی بر مطالعه­ی نقاشی ایرانی، تهران: حرفه هنرمند. 
- اردلان، نادر. (1374). «معماری ایران در سخن چهار نسل از معماران صاحب نظر»، آبادی، شماره­ی 19. صص1-123
- انوشیروانی، علی­رضا. (1389). «آسیب­شناسی ادبیات تطبیقی در ایران»، ادبیات تطبیقی1/2،  پیاپی2، صص32-56.
- انوشیروانی، علی­رضا و لاله آتشی. (1391). «تحلیل تطبیقی و بینارشته­ای شعر و نقاشی در آثار سهراب»، فصلنامه­ی پژوهش­های زبان و ادبیات تطبیقی، د3، ش 1 (پیاپی9).
- بورکهارت، تیتوس. (1365). هنر اسلامی، زبان و بیان، ترجمه­ی مسعود رجب نیا، نشر سروش.
- بورکهارت، تیتوس. (1373). جاودانگی هنر، ترجمه­ی سیدمحمد آوینی.
- پرایس، کریستین. (1346). تاریخ هنر اسلامی، ترجمه­ی مسعود رجب نیا، تهران: علمی و فرهنگی.
- پاکباز، رویین. (1390). نقاشی ایران:از دیرباز تا امروز، تهران: زرین و سیمین.
- پراور، زیگبرت سالمن. (1393). درآمدی بر مطالعات ادبی تطبیقی، ترجمه­ی علیرضا انوشیروانی و مصطفی حسینی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت).
- پوپ، آرتور. (1338). آشنایی با مینیاتورهای ایران، ترجمه­ی حسین نیّر، تهران: مرکز نشر کتاب­های طراحی و نقاشی در ایران.
- پورنامداریان، تقی. (1377).  خانه­ام ابری است: شعر نیما از سنت تا تجدد، تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما).
- پیرنیا، محمدکریم. (1384). سبک­شناسی معماری ایرانی، تدوین غلامحسین معماریان، تهران: سروش دانش.
- جعفری، پرستو. (1387). «نقاشی­های ایران از دوره­ی تیموری تا پایان قاجار، کتاب ماه هنر، اسفند، 60-71.
- جعفریان، رسول. (1370). دین و سیاست در دوره­ی صفوی. انتشارات انصاریان.
- جوانی، اصغر. (1385). بنیان­های مکتب نقاشی اصفهان، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
- چناری، امیر. (1377). متناقض نمایی در شعر فارسی،  نشر فرزان روز.
- حسن پور آلاشتی، حسین. (1/1384). طرز تازه: سبک شناسی غزل سبک هندی، تهران: سخن.
- حسن پور آلاشتی، حسین. (2/1384). «معنی بیگانه در شعر صائب تبریزی»، نشریه­ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، دوره­ی 48، شماره­ی 196، صص 69-84.
- دیچز، دیوید. (1366). شیوه­های نقد ادبی، ترجمه­ی غلامحسین یوسفی و محمدتقی صدقیانی، تهران: انتشارات علمی.
- راستگو، سید محمد. (1368). «خلاف آمد»، کیهان فرهنگی، سال ششم، شماره­ی 9، صص 68- 71.
- رماک، هنری. (1391). «تعریف و عملکرد ادبیات تطبیقی»، ادبیات تطبیقی3/2، ترجمه­ی فرزانه علوی­زاده، پیاپی6، صص54-74.
- سیوری، راجر مروین. (1366). ایران عصر صفوی، ترجمه­ی کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1378). ادبیات فارسی از عصر جامی تا روزگار ما، ترجمه­ی حجت الله اصیل، تهران: نشر نی.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1386). صور خیال در شعر فارسی، تحقیق انتقادی  در تطور ایماژهای شعر پارسی و نظریه­ی بلاغت در اسلام و ایران، چاپ یازدهم، تهران: آگاه.
- شواپه، ژان و آلن گربران. (1384). فرهنگ نمادها، ترجمه­ی سودابه فضایلی، جلد دوم، تهران: جیحون.
- شیری، قهرمان. (1388). «سبک هندی مظهر مقاومت منفی»، فصلنامه­ی زبان و ادب پارسی، شماره41، صص65-82.
- صائب تبریزی،  محمد علی. (1371). دیوان صائب تبریزی، به کوشش محمد قهرمان، دوره­ی 6جلدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- صبور، داریوش. (1370). آفاق غزل فارسی: پژوهشی انتقادی در تحول غزل و تغزل از آغاز تا امروز، تهران: نشر گفتمان.
- صورتگر، لطفعلی. (1345). منظومه­های غنایی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- طباطبایی، سیدجواد. (1383). زوال اندیشه­ی سیاسی در ایران، چاپ چهارم، تهران: کویر.
- طباطبایی، محمدحسین. (1355). بررسی­های اسلامی: شامل مقالات و رسائل، به کوشش هادی خسروشاهی، قم: مرکز انتشارات دارالتبلیغ اسلامی.
- طباطبایی­فر، محسن. (1384). نظام سلطانی از دیدگاه اندیشه­ی سیاسی شیعه(دوره­ی صفویه و قاجار)، تهران: نشر نی.
- طهوری، نیّر. (1382). «پل راهی به سوی بهشت»، فصلنامه­ی خیال، شماره­ی2.
- فتوحی رودمعجنی، محمود. (1/1385). نقد ادبی در سبک هندی، تهران: انتشارات سخن.
- فتوحی رودمعجنی، محمود. (2/1385). بلاغت تصویر، تهران: انتشارات سخن.
- کاشانی، کلیم. (1362). دیوان کلیم کاشانی، با مقدمه و حواشی و فرهنگ لغات مهدی افشار، تهران: انتشارات زرین.
- کرزن، جرج. ن. (1373). ایران و قضیه­ی ایران، ترجمه­ی غلامعلی وحید مازندرانی، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی.
- محبتی، مجتبی. (1388). از معنا تا صورت: طبقه بندی و تحلیل ریشه­ها، زمینه­ها، نظریه­ها، جریان­ها، رویکردها، اندیشه­ها و آثار مهم نقد ادبی و ادبیات فارسی، تهران: سخن.
- محمدی وکیل، مینا. (1388). « نقد معناشناختی در مطالعه­ی تطبیقی ادبیات و نقاشی با تکیه بر داستان لیلی و مجنون» جلوه هنر، دوره­ی جدید، شماره 2، صص 25-38.
- مصری، زکی محمد حسین. (1356). تاریخ نقاشی در ایران، ترجمه­ی ابوالقاسم سحاب، تهران: سحاب کتاب.
- میرمیران، هادی. (1375). «از معماری گذشته چه درسی می­توان آموخت؟»، آبادی، شماره­ی 22.
- نامورمطلق، بهمن. (1382). «اسطوره­زدایی و اسطوره­پردازی کاخ خورنق در نگاه نظامی و بهزاد»، کتاب ماه هنر، ش 63 و 64، صص48- 57.
- وحیدیان کامیار، تقی. (1371). «متناقض نما در ادبیات»، نشریه­ی دانشکده­ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، سال بیست و هشتم. شماره­ی 3و4، صص 271-294.
- ولش، آنتونی. (1385). نگارگری و حامیان صفوی: بررسی تحولات دوره­ی گذار از مکتب قزوین به اصفهان، ترجمه­ی روح الله رجبی، تهران: فرهنگستان هنر.
- هیلن برند، رابرت. (1380). معماری اسلامی، شکل، کارکرد، معنی، ترجمه­ی باقر آیت الله زاده­ شیرازی، تهران: روزنه.