بازآفرینی و بازخوانی شخصیت‌های تاریخی در شعر نازک الملائکه و طاهره صفارزاده

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکدۀ ادبیات. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران

2 کارشناسی ارشد پژوهشکدۀ ادبیات. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران.

10.30465/lir.2020.4760

چکیده

حوادث و شخصیت‌های تاریخی یکی از پربارترین منابع الهام بخش هنر معاصر است. در این میان، نگاه شعر معاصر به واسطه‌ی پیوند محکمی که با تجربه‌ی بشری دارد، به تاریخ حوادث و شخصیت-های تاریخی دگرگون گشته است. شاعران معاصر با پشت سر گذاشتن دوره اشعار مناسبتی، به مرحله‌ی نوین بازخوانی و بازآفرینی تاریخ وارد شده‌اند. از سویی، با توجه به جهانی شدن تجربة شعری، می‌توان رویکرد‌های مشابهی را در میان ادبیات ملل گوناگون مشاهده نمود. بازخوانی و بازآفرینی میراث تاریخی یکی از همین‌رویکردها است که در شعر معاصر عربی و فارسی به وجود آمده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-‌تحلیلی و با رویکرد میان‌رشته‌ای به تحلیل شخصیت-های تاریخی به کاررفته در اشعار دو شاعر معاصر فارسی و عربی یعنی نازک الملائکه و طاهره صفارزاده پرداخته است. در این پژوهش طبقدو مرحله‌ی فراخوانی شخصیت، یعنی مرحله‌ی بازخوانی و بازآفرینی که به عنوان روش تعامل شاعران با شخصیت میراثی شناخته می‌شود، اشعار این دو شاعر دسته‌بندی شده، ملیت شخصیت‌ها و بسامد آن مشخص گردیده و هر یک از آن‌ها مورد تحلیل قرار گرفته است. همچنین در مرحله‌ی دوم شیوه‌ی به کارگیری شخصیت یعنی بازآفرینی، عامل به کارگیری، هدف و نیز موضع شاعر در کاربرد شخصیت نیز معین می‌گردد. یافته‌های این پژوهش نشان دهنده‌ی این است که هر دو شاعر از شخصیت‌های تاریخی در شعر خود بهره‌برد‌ه‌اند و شخصیت‌هایشان در دو مرحله‌یمذکور به کار رفته است. با این تفاوت که تعداد بازآفرینی و بازخوانی شخصیت‌های تاریخی در شعر صفارزاده بیشتر از نازک الملائکه است.

کلیدواژه‌ها


آل طعمه، سلمان هادی (2002). رواد الشعر الحرّ فی العراق، ط 1، بیروت: دارالبلاغة.
ابن­حیّان، ابومروان حیان­بن خلف (2006). السفر السادس، شرح صلاح­الدین هواری، ج6، بیروت: مکتبة العصریة.
اسلامی، سهراب و یونس فرهمند (1396). «مناسبات سیاسی و نظامی بربرها با خلفای اموی اندلس» مجله مطالعات تاریخ اسلام، سال 9، ش 32، بهار 1396. صص 33-52.
بحرالعلوم، محمد علی (1358). اصحاب رسول اکرم(ص).ترجمه­ی محمد علی امینی. بی­جا: انتشارات حکمت.
بیگدلی، علی (1368). تاریخ سیاسی-اقتصادی عراق. تهران: میراث ملل.
پیشوایی، مهدی (1390). سیره­ی پیشوایان (نگرشی بر زندگانی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی امامان معصوم. با مقدمه­ی آیت الله العظمی سبحانی. چ24. قم: مؤسسه امام صادق.
ثمینی، نغمه (1379). عشق و شعبده (پژوهشی­درهزارویکشب). تهران: نشر مرکز.
خلیل جحا، میشال (2003). الشعر العربی الحدیث من أحمد شوقی إلی محمود درویش. چ2. بیروت: دارالعودة.
جمعی از نویسندگان (1387). فرهنگ­نامه­ نام­آوران (معرفی 1000 نام­آور در حوزه­های ادبیات، فلسفه، هنر، تاریخ و...). تهران: نشر طلایی.
رفیعی، علی محمد (1386). بیدارگری در علم و هنر (شناخت­نامه طاهره صفارزاده).ج1. تهران: هنر بیداری.
سعیدیان، عبدالحسین (1386).دائرةالمعارف بزرگ نو. ج3 و ج5 و ج9. تهران: علم و زندگی.
شیمل، آن ماری (1386). در قلمروی خانان مغول، ترجمه: فرامرز نجد سمیعی، تهران: امیرکبیر، چاپ اول.
طوسى، محمد بن حسن‏ (بی­تا).التبیان فى تفسیر القرآن، ج10، بیروت‏: داراحیاء التراث العربى‏.
عرفات­ ضاوی، احمد (1384). کارکرد سنت در شعر معاصر عرب (بدرشاکر السیاب، خلیل حاوی، نازک الملائکه، عبد الوهاب البیاتی، آدونیس، صلاح عبد الصبور). ترجمه­ی سیدحسین سیّدی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
عشری­زاید، علی (1997).استدعاءالشخصیاتالتراثیةفیالشعرالعربیالمعاصر. قاهرة:دارالفکرالعربی.
فاخوری، حنا (1387). تاریخالأدبالعربی. چ5. تهران: توس.
لاریجانی، محمد (1380). داستان پیامبران در تورات، تلمود، انجیل و قرآن و بازتاب آن در ادبیات فارسی. تهران: اطلاعات.
مجلسی (1376). تاریخ چهارده معصوم (جلاءالعیون). چ5. قم: انتشارات سرور.
محدثی، جواد (1386). فرهنگ عاشورا. چ11. قم: نشر معروف.
مطلوب، أحمد (1426). «ألفلیلةولیلة». مجلةمجمععلمیعراقی. ش 117. صص 23-58.
ملائکة، نازک (2008). دیواننازکالملائکه. ج1و2. بیروت: دارالعودة.
......................... (1998). یُغَیِّرألوانهالبحرُ.قاهره: آفاقالکتابة.
ندی، طه (1387). ادبیات تطبیقی. ترجمه­ی هادی نظری منظم. چ2. تهران: 1387.
نعمتی قزوینی، معصومه و طاهره ایشانی (1392). «بررسی سنجشی مضامین سیاسی اشعار سپیده کاشانی و نازک الملائکه». ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال 3. ش3. صص 125-152.
یاحقی، محمدجعفر (1386). فرهنگ اساطیر و داستان­واره­ها در ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.
www.isaar.ir/doc/news/fa/115326
wikipedia.org