نگاهی به کاربرد رویا در چند داستان اسماعیل فصیح از منظر روان تحلیل گری یونگ و فروید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 (نویسنده مسئوول). استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران.

2 استادیار گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران

10.30465/lir.2020.29438.1097

چکیده

اشتراکات بسیار خواب دیده یا رویا و متن ادبی از جمله پرهیز از مستقیم‎گویی، استفاده از تصویر‎، استعاره و نماد سبب می شود که روان شناسان و منتقدان ادبی راههای مشابهی برای کشف یک موضوع پیدا کنند. از طرفی مشهور است که رویا به داستان کوتاه شباهت دارد.
اسماعیل فصیح در داستان‎هایش از ذکر رویا به شکل رویکرد اصلی استفاده نکرده، اما کاربرد پر تکرار و گاه استفاده از آن برای پیشبرد داستان در تاثیر گذاری آنها بی سبب نبوده است. هدف این پژوهش، تحلیل رویا در پنج داستان از داستانهای فصیح است که رویا بینی در آنها پر کاربرد است و پاسخ به سوالهای ۱- رویاها چه تاثیری در پیشبرد روند داستان وی دارند؟ ۲-رویاها در داستانهای فصیح از منظر کدام یک از دو نظریه پرداز قابل تفسیر هستند؟ ۳- خوابها در این داستانها پیشگو و بشارت دهنده اند و یا تحت تاثیر وقایع گذشته؟
در این پژوهش از شیوه توصیفی تحلیلی استفاده شد و نتایج نشان داد بیشتر رویاها بر‎اساس موارد استرس‎زا و اضطرابی گذشته فرد شکل می‎گیرد و موجب تنش‎های روحی برای ‎خواب‎بیننده در لحظات بیداری می‎گردد و گاهی برای التیام و درمان دردهای روزمره، قسمت ناخودآگاهِ ذهن، به کمک خواب‎بیننده آمده و خاطراتی شیرین را تداعی می‎کند تا آرامش مورد نیاز حاصل گردد. از سوی دیگر، فصیح برای معرفی شخصیت‎های داستانی، هم از حیث دلیل حضور آنها در زندگیِ شخصیت اصلی و هم از لحاظ گذشته زندگی وی و نیز روابطی که در حالات بیداری برای خواننده پنهان است، از خوابها به خوبی استفاده کرده است.

کلیدواژه‌ها


پارسا، سید‎احمد؛ واهیم، گل‎اندام (1388) «انواع خواب و رویا در مثنوی »،دوفصلنامه علمی پژوهشی ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا (س)، سال اوّل، شماره 1، پاییز و زمستان، صص33-58
پاینده، حسین (1388) اندیشه‌ یونگ، تهران: آشیان
توئیچل، پال (1376) کلید جها‎‎نهای اسرار‎، ترجمه هوشنگ اهرپور، تهران: دنیای کتاب
جافری، مریم (1390) نقد و بررسی تحلیلی خواب و رویا در منظومههای شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، پایان نامه ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان.
دیویس، جیمز (1380) کتیبه رشیدیه خداوند، ترجمه محمّد هادی ماکانی، تهران: ایساتیس
رضاعی، فرزین (1395) خلاصه جلد یک روان‌پزشکی کاپلان، «پورتال جامع سلامت و خانواده».
شمیسا، سیروس (1378) نقد ادبی، فردوس، چاپ دوم
شولتز، دوان (1392) نظریههای شخصیت؛ ترجمه یوسف کریمی، فرهاد جمهری، سیامک نقشبندی، بهزاد گودرزی، هادی بحیرایی، محمدرضا نیکخو. تهران: ارسباران
فروید،زیگموند (1342) تعبیرخواب و بیماری‌های روانی، ترجمه ایرج باقرپور، تهران: آسیا
فصیح، اسماعیل (1382) زمستان 62، چاپ سوم، تهران: نشر پیکان‎
فصیح، اسماعیل (1370) شراب خام، چاپ سوم، تهران: البرز
فصیح، اسماعیل (1372) دلکور، چاپ پنجم،تهران: نشر نو
فصیح، اسماعیل (1371) ثریا در اغما، چاپ ششم، تهران: نشر نو
فصیح، اسماعیل (1373) باده کهن، تهران: نشر البرز
مورنو،آنتونیو (1376) یونگ خدایان و انسان مدرن، ترجمه داریوش مهرجویی، تهران: نشر مرکز
یونگ،کارل گوستاو‎ (1352) انسان و سمبلهایش، ترجمه ابوطالب صارمی، تهران: امیرکبیر.