جستاری جامعه‌شناختی در چگونگی شکل‌گیری رمان فارسی؛ خوانشی لوکاچی – بوردیویی ‏

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم اجتماعی. واحد شوشتر. دانشگاه آزاد اسلامی شوشتر، ایران

10.30465/lir.2020.29960.1113

چکیده

‏جستاری جامعه‌شناختی پیرامون چگونگی شکل‌گیری رمان فارسی: خوانشی لوکاچی- بوردیویی


این پژوهش با رویکرد جامعه‌شناختی و در حوزه‌ی جامعه‌شناسی ادبیات و رمان و در چارچوب روش کیفی و با بهره‌گیری از شیوه تحلیلی «تعیّن مرکب» لوکاچ با طرح این پرسش انجام ‏شده‌است که چه عوامل جامعه‌شناختی با شکل‌گیری رمان فارسی ارتباط داشتند؟.مبانی نظری از تئوری‌های ‏حوزه‌ی جامعه‌شناسی ادبیات(تئوری‌های لوکاچ و بوردیو)، و نمونه‌های مورد بررسی با تکنیک نمونه‌گیری هدف‌مند ‏انتخاب شده‌اند.محدوده‌ی زمانی پژوهش،اواخر عهد قاجار و اوان انقلاب مشروطیت ‌است.مفاهیم ‏پژوهش،سکولاریسم و فردگرایی هستند،مفاهیمی که از آغاز انقلاب مشروطیت به واسطه فعالان ‏سیاسی،روزنامه‌نگاران و نویسندگان حوزه‌های سیاست و ادبیات وارد میدان ادبی ایران شدند و پس از ‏پیروزی جنبش مشروطه‌خواهی،موضوع کشمکش‌های موافقان و مخالفان مشروطیت واقع گردیدند.فرض ‏اصلی این پژوهش مبتنی‌است بر متأثر شدن میدان ادبی ایران و نویسندگان این میدان از این ایدئولوژیها.بررسی داده‌های پژوهش نشان می‌دهند که شکل‌گیری رمان فارسی متأثر از ایدئولوژی‌های سکولاریسم و ‏فردگرایی بوده‌است.‏

کلیدواژه‌ها:جامعه‌شناسی ادبیات،رمان فارسی،فردگرایی،سکولاریسم،جامعه‌شناسی رمان.‏

کلیدواژه‌ها


  1. آبراهامیان، یرواند(1387)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل‌محمدی و محمدابراهی مفتاحی، تهران: ‏نی.
  2. آجودانی، ماشاالله(1382)، مشروطة ایرانی، تهران: اختران.‏
  3. آدمیت، فریدون(1355)، فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت، تهران: سخن.‏
  4. آدمیت، فریدون(1349)، ،اندیشه­های میرزافتحعلی آخوندزاده، تهران: خوارزمی.‏
  5. آدورنو،گلدمن و دیگران(1377)، درآمدی بر جامعه­شناسی ادبیات، ترجمه محمدجعفرپوینده، تهران: چشمه.‏
  6. آریان‌پور، امیرحسین(1358)، جامعه‌شناسی هنر، تهران:گستره.
  7. احمدی، بابک(1391)، حقیقت و زیبایی: درسهای فلسفه هنر، تهران: مرکز.‏
  8. ‏اخوان­کاظمی، بهرام(1385)، عوامل پیدایی و پایایی سکولاریسم در جهان مسیحی، دو فصلنامه دانش سیاسی، شماره 4، پاییز و زمستان، صص68-37.
  9. ‏ارشاد، فرهنگ(1391)،،کندوکاوی در جامعه‌شناسی ادبیات، تهران:آگه.‏
  10. ‏اشرف،احمد(1359)، موانع تاریخی رشد سرمایه­داری در ایران، تهران: پیام.‏
  11. افشارکهن، جواد(1390)، جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران،تهران: جامعه‌شناسان.‏
  12. باختین، میخاییل(1373)، سودای مکالمه، خنده، آزادی، ترجمه محمدجعفرپوینده، تهران: آرست.‏
  13. بالائی، کریستف(1386)، پیدایی رمان فارسی، ترجمه مهوش قویمی و نسرین خطاط، تهران: معین و ‏انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران.‏
  14. ‏بشیریه، حسین(1380)، موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران:آگه.‏
  15. بشیریه، حسین(1393)، زمینه­های اجتماعی انقلاب ایران، ترجمه علی اردستانی، تهران: نگاه معاصر.‏
  16. بوردیو، پی­یر(1380)، نظریه کنش، ترجمه مرتضی مردیها، تهران: نقش و نگار.‏
  17. ‏‏بوردیو، پی­یر(1390)،جامعه‌شناسی و ادبیات: آموزش عاطفی فلوبر، ترجمه یوسف اباذری،،ارغنون ‏‏(درباره رمان: مجموعه مقالات)، تهران: سازمان چاپ وانتشارات، صص112 – 77.
  18. ‏‏بهنام، جمشید(1375)، ایرانیان و اندیشه تجدد، تهران: فرزام.‏
  19. ‏‏پرستش، شهرام(1390)، روایت نابودی ناب، تهران: ثالث.‏
  20. ‏.‏تسلیمی، علی(1388)، تحلیل سه قطره خون با رویکرد جامعه‌شناسی ساخت‌گرا، مجله ادب­پژوهشی، شماره 7 و 8 ، بهار و تابستان.صص 188 – 171.
  21. ‏‏جانسون، چالمرز(1363)، تحول انقلابی، ترجمه حمید الیاسی، تهران: امیرکبیر.
  22. ‏فوران،جان(1387)،مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین، تهران: رسا.
  23. ‏‏ترنر،جاناتان.اچ(1393)، نظریه‌های نوین جامعه‌شناختی، ترجمه­ علی‌اصغر مقدس و مریم سروش، تهران: جامعه‌شناسان.
  24. ‏ جلایی پور، حمیدرضا و محمدی، جمال(1387)، نظریه­های متأخر جامعه­شناسی، تهران: نی.
  25. ‏‏ جلیلی، هادی(1376)، تأملاتی جامعه­شناسانه در مورد سکولار شدن،تهران:طرح نو.
  26. ‏چلپی، مسعود(1385)،جامعه‌شناسی نظم، تهران: نی
  27. ‏‏ خانیکی، هادی(1389)، مسئله‌گریزی نظریه اجتماعی در ایران، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره یازدهم، شماره 1، بهار. صص 200 – 179.
  28. ‏‏ خلجی، محمدمهدی(1383)، نقد درونی روحانیت (گزارش رساله‌ای در سکولاریسم)، ایران‌نامه،شماره 84، سال، صص 512- 489.
  29. دستغیب، عبدالعلی(1386)، پیدایش رمان فارسی، شیراز: نوید.
  30. ‏‏ ژان دووینو(1393)، جامعه­شناسی تئاتر، ترجمه جلال ستاری،تهران: مرکز.
  31. ‏‏ دنی­کوش(1389)، مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمه­ فریدون وحیدا،تهران: سروش و مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای.
  32. ‏ رزاق‌پور، مرتضی(1389)، رمان اجتماعی و جست‌وجوی ارزش‌ها (هگل، لوکاچ، گلدمن)، فصلنامه‌ اندیشه‌های ادبی، شماره 3، بهار. صص 202 – 183.
  33. ‏‏ رضایی، محمد(1383)، حوزه تولید فرهنگی پی­یر بوردیو، کتاب ماه، شماره فروردین. صص 52 – 51.
  34. ‏ ریترز، جورج(1379)، نظریه‌ جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمه­ محسن ثلاثی، تهران: علمی.
  35. ‏ رنه ولک(1374)، نظریه ادبیات،ترجمه پرویز مهاجر، تهران: نیلوفر.
  36. ‏ ریچارد جنکینز(1385)، پی­یر بوردیو، ترجمه­ لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان، تهران: نی.
  37. ‏‏ رضی، احمد(1386)، روش در تحقیقات ادبی ایران، نشریه علمی پژوهشی گوهر گویا، دوره 1، شماره 1، صص141-129.
  38. ‏‏ زنجانی، ابراهیم(1380)، خاطرات شیخ ابراهیم زنجانی، به­اهتمام غلامحسین میرزاصالح، تهران: کویر.
  39. سپانلو، محمدعلی(1387)، نویسندگان پیشرو ایران، تهران: نگاه.
  40. ستوده، هدایت‌الله و شهبازی، مظفرالدین(1386)، جامعه‌شناسی در ادبیات،تهران: ندای آریانا.
  41. ‏ سروش،عبدالکریم و دیگران(1388)، سنت و سکولاریسم، تهران: صراط.
  42. شمسیی غیاثوند، حسن(1387)، درآمدی بر معنای سکولاریسم، فصلنامه مطالعات سیاسی، پاییز، صص183-155.
  43. ‏‏طالبوف، عبدالرحیم(1347)، مسالک‌المحسنین، تهران: جیبی.‏
  44. ‏‏ فاضل، رضا و  مهتابی­سمنانی، صفورا(1392)، تأثیر نوسازی‌های اقتصادی و اجتماعی بر وقوع انقلاب مشروطیت در ایران، فصلنامه‌ جامعه‌شناسی تاریخی، دوره 5، ش1،  بهار و تابستان. صص 30- 1.
  45. ‏‏ کاپلستون،فردریک(1382)، تاریخ فلسفه، جلد هشتم، ترجمه آذرنگ و یوسف­ثانی، تهران: علمی.
  46. ‏ گروثرز،چارلز(1378)، جامعه­شناسی مرتن، ترجمه زهره کسایی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
  47. ‏ گیدنز، آنتونی(1384)، مسائل محوری در نظریه‌ اجتماعی، کنش، ساختار و تناقض در تحلیل اجتماعی، ترجمه­ محمدرضایی، تهران: سعاد.
  48. ‏‏ لوک، فرتر(1378)، لویی آلتوسر، ترجمه­ امیر احمدی­آریان، تهران: مرکز.
  49. ‏‏ لوکاچ، جورج(1391)، پژوهشی در رئالیسم اروپایی، ترجمه­ اکبر افسری،تهران: علمی و فرهنگی.
  50. ‏‏ــــ(1379)، نقد، نویسنده و فرهنگ، ترجمه اکبرمعصوم­بیگی، تهران: دیگر.‏
  51. ‏ـــــ(1392)،رمان تاریخی، ترجمه­ شاپور بهیان، تهران: اختران.
  52. ‏‏ـــــ(1392)،نظریه‌ رمان، ترجمه­ حسن مرتضوی، تهران: آشیان.
  53. ‏ مارکس،کارل(1387)، گروندریسه، مبانی نقد اقتصاد سیاسی، ج 1، ترجمه باقر پرهام و احمد تدین،تهران:آگه.
  54. ‏‏ مالکوم واترز(1381)، جامعه سنتی و جامعه مدرن، ترجمه مسعود انصاری، تهران:نقش جهان.
  55. ‏‏ محمدپور، احمد(1392)، روش تحقیقی کیفی، ضد روش، ج دوم، تهران: جامعه‌شناسان.
  56. ‏‏ مصباحی­پور اریانیان، جمشید(1358)،واقعیت اجتماعی و جهان داستان، تهران: امرکبیر.
  57. ‏ مقیمی، سعید(1399)، زمانی متفاوت؛ فردگرایی و توسعه سیاسی در ایران در: ‏‎http://homopersicus.ir/article/176/-‎‎سه­شنبه، 06/03/ 1399، ساعت: 18:13
  58. ‏ ناتالی، هینک(1391)، جامعه‌شناسی هنر، ترجمه­ ع.نیک­گهر،تهران: آگه.
  59. ‏ نژادنجف،فیروز(1384)، جُستاری در سکولاریسم،فصلنامه فلسفی عرفانی ادبی، سال اول، شماره دوم،تابستان، صص 276-266.
  60. ‏ نوروزی، محمدجواد(1376)، مبانی فکری سکولاریسم، مجله معرفت، شماره 22. صص 34-22.
  61. ‏‏ نیک­فر، محمدرضا(1382)، طرح یک نظریه بومی در باره سکولاریزاسیون، ماهنامه آفتاب، سال سوم، تیر، شماره 27.ص 131.
  62. ‏ نیکی.آر.کدی(1387)، ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان، ترجمه­ مهدی حقیقت­خواه،تهران: ققنوس.
  63. ‏57.‏ وثوقی، منصور و میرزایی، حسین(1387)، فردگرایی: تأملی در ابعاد و شاخص‌ها، نامه‌ علوم اجتماعی، شماره 34، پاییز. صص 142- 117.
  64. ‏ وحدت، فرزین(1382)، رویارویی فکری ایرانیان با مدرنیّت،ترجمه مهدی حقیقت­خواه،تهران: ققنوس.
  65. وحیدا، فریدون(1387)، جامعه‌شناسی در ادبیات فارسی،تهران: سمت.
  66. ‏‏ هوبرت، کنوبلاخ(1390)، مبانی جامعه‌شناسی معرفت، ترجمه­ کرامت­الله راسخ، تهران: نی.
  67. یاوری، هادی(1390)،)از قصه به رمان، تهران: سخن
  68. ‏‏­ هیپولیت، ژان(1371)، پدیدارشناسی روح برحسب نظر هگل، تألیف و اقتباس کریم مجتهدی، تهران: علمی و فرهنگی
 ‏Bourdie, Pierre (2008). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste, translated by Richard nice, Harvard u.p. Cambridage, Massachussetts: ‎Harvard University Press.‎
  1. ‏Bourdieu, Pierre (1993). The Field of Cultural Production, Essays on Art and Literature, New York: Columbia University Press.‎
  2. ‏Ghica, Sergiu (2013). Bourdieu,Sociologist of Literature,Revista Romaneasca Pentru Educatie Multidimensionala,‎ vol. ‎‏5‏‎, ‎‏1‏‎, June: 35-45.‏‎‎
  3. ‏Marx, Karl & Engels, Friedrich (1978). On Litrerature and Art, Moscow.‎
  4. ‏Merton K. R. (1949). Social Theory and Social Structure, Newyork: ‎Columbia University Press.‎
  5. ‏Smith, Jesse M. (2018). The Rhetoric of Revelation: Examining Religious ‎Rhetoric on Secularism through an Ethnographic Content Analysis of Mormon ‎Leadership Discourse, Science, Religion, and Culture, vol. 5 ‏‎(1‏‎): 26-44.
  6. ‏Taylor, Charles (2004). Modern Social Imaginaries,Durham: Duke University ‎Press.‎