بررسی و تحلیل ساختار و محتوای اشعار کتاب های فارسی دوره دبستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهر کرد، ایران.

2 کارشناسی ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهر کرد، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهر کرد، ایران.

10.30465/lir.2020.4996

چکیده

توجه به ساختار و محتوای کتاب­های درسی با توجه به ویژگی­های روان شناختی و رشد کودک از اهمیت زیادی برخوردار است. اشعار مربوط به حوزه کودک باید متناسب با ویژگی­های روان شناختی آن­ها باشد و محتوای شعر نیز با ساحت اندیشه و فضای فکری کودک هماهنگ باشد. هدف این پژوهش بررسی ساختار و محتوای اشعار کتاب­های فارسی دوره ابتدایی است. بررسی محتوای اشعار، قالب، وزن، جنسیت و دوره شاعر (کلاسیک یا معاصر) از مهم­ترین مولفه­های این پژوهش است. روش تحقیق به صورت توصیف و تحلیل متون درسی و روش گردآوری اطلاعات، اسنادی و کتابخانه­ای است. نتایج پژوهش نشان داد که در انتخاب اشعار، قالب، وزن و جنسیت شاعران متناسب­ با دوره­های شش­گانه دبستان و ویژگی­های رشد کودک دقت و توجه چندانی نشده است. موضوعات اغلب در دوره­های دبستان تکرار شده­اند. قالب چهارپاره بیشترین کاربرد را در اشعار مورد نظر داشته است. هر چه به سال­های اخر دبستان نزدیک می­شویم، از قالب­های تازه و نو نیمایی کمتر استفاده می­شود. با توجه به رشد ذهنی کودک و افزایش دایره واژگانی او در دوره اخر دبستان (پنجم و ششم) می­توان از قالب­های نیمایی و ترانه بیشتر استفاده کرد. بیشترین استفاده از شاعران معاصر در دوره اول ابتدایی یعنی پایه اول تا سوم است و هر چه به پایان دوره نزدیک می­شویم از تعداد شاعران معاصر کاسته می­شود. کودکان سال­های آخر دبستان توانایی خوانش و درک مطالب و محتوای متون کهن را دارند.

کلیدواژه‌ها


آذر مکان، حشمت اله، نجاتی، مرتضی (1393) «وزن شعر کودک: عروضی؟ هجایی؟ یا تکیهای- هجایی؟»مجله ادب پژوهی گیلان، شماره سی ام، صص 101-116.
-استولت، بریژیت (1387) « درباب امانت داری در ترجمه کتاب های کودکان»، مترجم محبوبه نجف خانی، مجله روشنان، شماره 8، صص68-83.
-حاجی زاده، مهین، بهمن مایه گوزل، محدثه ابهن (1394) «بررسی و تحلیل اشعار تعلیمی سلیمان العیسی در حوزه ادبیات کودک»،دو فصلنامه نقد ادب عربی، دوره 16، شماره 1.صص68-91.
حجازی، بنفشه (1387) ادبیات کودک­و نوجوان (ویژگی­ها و جنبه­ها) تهران: نشر روشنگران و مطالعات زنان.
- جلالی، مریم. (1389). «اوزان عروضی در شعر کودک». کتاب ماه کودک و نوجوان. ش 159.
-جوکار، منوچهرو بهمن، ساکی (1392) «بررسی عناصر و مضامین دینی و میهنی در اشعار کتاب های فارسی دوره راهنمایی»، مجله ادبیات کودک، سال چهارم، شماره اول، بهار و تابستان، ضض21-48.
- سازمان پژوهش و برنامه ریزی اموزشی، (1398) کتاب­های فارسی مقطع اول تا ششم ابتدایی، تهران، نشر افست.
-سلاجقه، پروین. (1387)از این باغ شرقی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
ساروخانی،باقر(1382)روش­هایتحقیقدرعلوماجتماعی،تهران،پژوهشگاهعلومانسانیومطالعاتفرهنگی.
-شفیعی کدکنی،1380، موسیقی شعر. تهران: نشر اگاه.
- قاسمی، اسماعیل، مجیدی پرست، سجاد (1393) «تحلیل محتوای مقولات مهارت های اجتماعی در کتاب درسی سال اول راهنمایی»، مجله پژوهش در برنامه ریزی درسی، سال 11 شماره 2. 74-83
-کشفی، شبنم سادات(1392) مقایسه ی محتوای آثار شاعران زن با شاعران مرد در شعر معاصر.مجله­ی ادبی هیجان، صص 25-54.
-کیانوش، محمود(1397) شعر کودک در ایران،تهران: انتشارات آگاه
-عبدالهیان، فائقه و احمد رضی (1390) «بررسی عنصر ترانه در شعر مصطفی رحماندوست»، مجله مطالعات ادبیات کودک شیراز، سال دوم، شماره دوم،صص 103-124-
-ماتسوی،تاداشی. (1363) ویرایش کتاب­های کودکان. آتش جعفرنژاد، تهران: شورای کتاب کودک، چاپ آتلیه.
-محرمی، رامین، خدابخش اسدالهی، شکرالله پورالخاص، پیام فروغی راد (1396) «بررسی مضامین دو مجموعهشعر کودکانه محمود کیانوش با رویکرد مخاطبشناسی»،فصلنامه پژوهش­های ادبی و بلاغی، سال پنجم، شماره 18 ،بهار 1396،صفحات 70-54.
 محمدی، مهدی (1395) «جایگاه ادبیات کودک در کتاب های درسی مقطع ابتدایی ایران»، مجله مطالعات برنامه درسی ایران، سال دهم، شماره 40، صص 64-91.
- مسگرنژاد، جلیل. (1370). مختصری در شناخت علم عروض و قافیه. چاپ اوّل. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
-نورتون،دونا(1382) شناخت ادبیات کودکان: گونه­ها و کاربردها از روزن چشم کودک، جلد1،چاپ اول، تهران: چاپ ستاره سبز.
Bruner, j.s (1983). In search of mind: Essay in autobiography. New York: Harper & Row.